Emotieregulatie in de eerstelijn: Versterken van emotieregulatie bij kinderen en jongeren binnen de eerstelijnspsychologische zorg 

Nathalie Haeck, ELP Academie

Problemen op vlak van emotieregulatie  kunnen aangepakt worden in de eerste lijn. Door een casusconceptualisatie aan de hand van het PrOP-model kunnen er problemen in deze emotieregulatie in kaart gebracht worden bij kinderen en jongeren. In het herstel van deze emotieregulatie staat psycho-educatie, validering en normalisering van de emoties centraal. Aanvullend kan er geoefend worden in het herkennen van de emoties. Een plan van aanpak vormt een basis tot verdere interventie, waarbij positieve emoties bekrachtigd worden en er gezocht wordt naar een andere benadering van negatieve emoties. Dit alles is essentieel voor preventie van een ernstiger verloop en terugval. Hieronder worden deze aspecten verder toegelicht.

Competenties van de Eerstelijnszorg

Hoe vroeger je erbij bent voor de behandeling van een eetstoornis, hoe groter de kans op een vlot en snel herstel. Inzetten op eerstelijnszorg is hierbij essentieel voor het voorkomen van de verdere ontwikkeling en verergering van problematisch eetgedrag. Eén onderdeel waarop ingezet kan worden is het versterken van de emotieregulatie (de andere onderdelen zijn sociogram, het leren van anderen, de cognitieve herstructurering en het versterken van coping, zie Debruyne en Haeck, 2016).

In de eerstelijnspsychologische zorg en in het kader van het versterken van de emotieregulatie bij kinderen en jongeren zijn er verschillende competenties nodig, namelijk het indiceren van het probleem (het maken van een eerste inschatting, de eventuele doorverwijzing naar tweedelijns of derdelijns hulpverlening), het normaliseren van de gevoelens, informeren (aan de hand van psychoeducatie, al dan niet in groep), motiveren (voor gedragsverandering en een eventueel vervolgtraject) en het aanleren van vaardigheden (waaronder emotieregulatie, maar ook assertiviteit, een betere coping, enzovoort). Hierbij is een transdiagnostische aanpak, die oog heeft voor de krachten en de context van het kind/de jongere zeer belangrijk.

Het PrOP-model

Een manier om goed zicht te krijgen op problemen in de emotieregulatie is een goede casusconceptualisatie. Dit kan in samenwerking met het kind, volgens het PrOP-model (Pr = O x P; Debruyne en Haeck, 2010/2016). Dit model bestaat uit drie grote factoren: het Probleem, de Omstandigheden/Omgeving en het Persoonlijk functioneren (hoe reageer ik, hoe denk ik over anderen en mezelf en hoe ga ik met mijn gevoelens om?). Binnen het PrOP-model worden problemen geconceptualiseerd als een interactie tussen de omgeving en het persoonlijk functioneren van de cliënt. Daarbij is het belangrijk om niet te gaan pathologiseren, maar juist de emoties te normaliseren (‘Gezien de Omstandigheden en Persoonlijke factoren, is het niet vreemd dat je niet zo goed voelt.’). Er wordt dan ook samen gekeken naar mogelijke doelen, gericht op de omstandigheden en/of persoonlijke factoren, die vervolgens vertaald kunnen worden naar interventies. Door dit model samen met het kind op te stellen krijgen niet alleen de hulpverlener(s), maar ook het kind (en de context) een beter inzicht in de klachten en de in standhoudende factoren, als ook de krachten van het kind.

Omgaan met gevoelens: Inzetten op emotieregulatie

Wanneer blijkt dat een aanpak rond emotieregulatie nodig is, zal het allereerst belangrijk zijn om psychoeducatie te geven over gevoelens (wat zijn gevoelens, wat is hun functie). Validering geven voor deze emoties is belangrijk, ze mogen er zijn. Ook de inschakeling van de ouders is hierbij belangrijk: ze kunnen leren hoe ze de emoties van hun kind kunnen benoemen en valideren. De psychoeducatie kan aan de hand van video’s, fotomateriaal, emoji’s, enzovoort, toegepast op de leefwereld van het kind.

Bij jonge kinderen kan er bijvoorbeeld gewerkt worden met Het kleurenmonster (Llenas, 2017), waarin heel mooi uitgelegd wordt welke gevoelens er zijn en wat hun functie is. Ook de video ‘Weet jij wat voor emoties er bestaan?’ legt aan de hand van Pudding-mannetjes de verschillende emoties uit.

Voor iets oudere kinderen kan een fragment uit de film Inside Out interessant zijn. Bij adolescenten kan er een Engelstalige video ‘Alfred & Shadow: a short story about emotions’ gebruikt worden.

Ten tweede is het mogelijk nodig om te oefenen op het herkennen van gevoelens bij zichzelf en anderen. Zo kunnen hulpverleners werken met verschillenden emoji’s, waarbij het kind met verschillende figuren kan aanduiden welke gevoelens ze het meest ervaren de laatste tijd, welke gevoelens ze vaker zouden willen ervaren en welke ze minder vaak of minder intens willen ervaren.

Tot slot kan er effectief aan de slag gegaan worden met de emotieregulatie door een plan van aanpak op te stellen. De aandacht gaat daarbij naar enerzijds het versterken van positieve emoties door, onder andere, af te spreken met mensen, te bewegen, creatief bezig te zijn, enzovoort. Het bezig zijn met de positieve emoties kan bovendien een meer ontspannen sfeer creëren met het kind. Anderzijds wordt er ingezet op het anders benaderen van negatieve emoties, door ze er te laten zijn of te ‘verminderen’, door bijvoorbeeld afleiding te zoeken, rust of juist sociale steun op te zoeken.

Besluit

Ook binnen de eerstelijnszorg is het belangrijk om aandacht te hebben voor problemen op vlak van emotieregulatie. Het PrOP-model is een handige tool om tot een casusconceptualisatie te komen. Om deze emoties te leren herkennen kan een psychoeducatie over (de functie van) emoties zinvol zijn. De erkenning van deze emoties is daarbij essentieel, waarbij de context ook ingeschakeld kan worden. Kortom is het werken aan emotieregulatie binnen de eerstelijnszorg interessant om terugval te voorkomen, preventief te werken voor de ontwikkeling van andere klachten en aandacht te hebben voor onderliggende mechanismen.

Referenties

Debruyne, S., & Haeck, N. (2016). Met PrOP los ik het op! Therapeutenboek: Kortdurende psychologische interventies: stappenplan voor kinderen en jongeren (1ste editie). Boom Lemma.

Tools

Meer nieuws
  • Nieuw draaiboek voor diëtisten: behandeling van kinderen en adolescenten met overgewicht

    NOV 2022 – Ontdek snel het nieuwe draaiboek voor diëtisten!

  • World Children's Day - samen het welzijn van kinderen verbeteren

    NOV 2022 – Ter gelegenheid van World Children’s Day, zetten we graag ons basisdraaiboek rond kinderen met eet- en gewichtsproblemen in de kijker.

  • Toolkit voor sportclubs

    Nov 2022 – Deze toolkit is een verzameling van praktisch inzetbare instrumenten, nuttige informatie en inspiratie om sportclubs te ondersteunen én gezonder te maken.

  • Nieuw advies van Hoge Gezondheidsraad rond de marketing van ongezonde voeding bij kinderen

    OKT 22. In een nieuw advies roept de Hoge Gezondheidsraad (HGR) de overheden op om kinderen en jongeren te beschermen tegen de marketing van ongezonde voeding. Lees hier meer!

Bekijk al het nieuws

sheds plans Hip Roof Shed Plans 10×18 Clerestory Dormer Shed Plans 20×12 Bali Out Call Message