Behandelinhoud: wat komt er aan bod in de behandeling van een eet- en/of gewichtsprobleem?

Behandeling

Behandelinhoud

De behandeling van eet- en gewichtsproblemen bouwt verder op de ernstinschatting die gebeurt i.v.m. het lichamelijk, het psychologisch en het sociaal functioneren. Deze inschatting bepaalt mee wat voorop moet staan en wat het nodige zorgniveau is (zie Indicatiestelling).

Het is eigen aan eet- en gewichtsproblemen dat het lichamelijk functioneren in belangrijke mate verstoord kan zijn. Problemen kunnen ontstaan door onder- of overgewicht, of door purgeergedrag (braken, laxeren …). Er dient steeds een arts (kinderarts, huisarts … ) betrokken te worden voor de somatische opvolging. De lichamelijke problemen kunnen doelen geven in de behandeling, zoals stoppen met braken of laxeren bij een eetstoornis. Bij overgewicht blijft het hoofddoel het aanleren van een gezonde levensstijl, om gezondheidswinst te bereiken. Gewichtsverlies kan hier een gevolg van zijn, maar is niet het doel van de behandeling op zich. Bij het bepalen van doelen rond gewichtsherstel bij kinderen en jongeren, gaat men uit van het normale groeiproces (ontwikkeling lengte en gewicht over jaren). Groeicurves geven een duidelijk overzicht en worden bijgehouden door elk CLB (op verzoek van de ouders te verkrijgen) of door Kind en Gezin (bij jonge kinderen).

In geval van ernstig ondergewicht kan het nodig zijn een minimum toename binnen een vaste periode af te spreken. Ook wordt vooraf afgesproken wat de mogelijke gevolgen zijn als dit doel niet tijdig wordt bereikt (of als de cliënt verder achteruit gaat).

Mensen met een eet- of gewichtsprobleem ervaren vaak psychische klachten. Kenmerkend is een negatieve lichaamsbeleving, waarbij de focus sterk ligt op het gewicht. Zolang er sprake is van een negatieve waardering van het eigen lichaam, bestaat ook het risico op terugval. Ook los van het algemeen zelfwaardegevoel vormt de (her)opbouw van een realistischer lichaamsbeeld in vele gevallen een centrale doelstelling in de behandeling van eet- en gewichtsproblemen. Velen hebben een vervormde perceptie van hun lichaam en/of schuwen lichaamscontact. Relaxatietraining en het stimuleren van ontspannende fysieke activiteiten (‘sport voor plezier’) kunnen bijdragen tot een positievere lichaamsbeleving.

Eet- en gewichtsproblemen gaan regelmatig gepaard met moeilijkheden om met emoties om te gaan. Niet eten of net te veel eten is soms een manier om met problemen of moeilijke emoties om te gaan. in dit geval richt de behandeling zich ook op het aanleren van andere strategieën om hiermee om te gaan.

Daarnaast geven eet- en gewichtsproblemen soms problemen op sociaal vlak. Bij kinderen en jongeren hebben de klachten invloed op het gezinsfunctioneren en kunnen deze een gezin onder druk zetten. Daarom wordt de rest van het gezin ook bij de behandeling betrokken. Enerzijds kunnen ouders een ondersteunende rol spelen in de behandeling, anderzijds zijn ze zelf kwetsbaarder voor het ontwikkelen van klachten waardoor ze best opgevangen worden.

Veel cliënten met een eet- of gewichtsprobleem geraken met verloop van tijd sociaal geïsoleerd. Schaamte, laag zelfvertrouwen of pesterijen kunnen bijdragen tot een verder isolement en afbrokkelen van het steunnetwerk. Bovendien is het samen eten juist een veel voorkomende sociale activiteit. Niet alleen de uitbreiding van sociale vaardigheden, maar ook de (her)opbouw van ondersteunende sociale contacten zijn dan kerndoelstellingen. Maar ook het durven aangaan van betekenisvolle en intieme relaties is een belangrijk aandachtspunt. Het durven aangaan van meer intieme relaties veronderstelt ook een stuk zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde. Opnieuw kan het eet- en gewichtsprobleem hier een hindernis zijn, zeker als een negatieve lichaamsbeleving in het spel is of problemen met seksualiteit. Het uitbouwen van een zinvolle dagactiviteit, van studeren tot een vaste job, en een voldoening gevend vrijetijdsleven zijn belangrijk in het uitbouwen van zelfwaarde en sociale contacten.

Bij de volgorde of timing van aanpak spelen o.a. volgende factoren een rol:

  • Purgeergedrag afbouwen: Aangezien elke vorm van purgeergedrag (braken, laxeren, diuretica) ernstige medische gevolgen heeft, dient het stoppen van purgeergedrag voorrang te krijgen. Dit is de eerste stap om het medisch risico te beperken (kaliumgehalte, etc).
  • Herstel evenwichtig eetpatroon
  • In functie van comorbiditeiten
    • Herstel eetgedrag en eetpatroon alvorens behandeling van depressie/dwang/persoonlijkheidsproblemen (tenzij suïcidaliteit overheerst)
    • Eerst middelenmisbruik aanpakken, dan eetpatroon en gewichtsherstel
    • Ondersteuning voorzien bij ADHD of ASS; interfereert met behandeling van problematisch eetgedrag 
    • Aandacht voor symptoomverschuiving

De behandeling start met het normaliseren van het eetpatroon en het eetgedrag. Door het volgen van strikte diëten of door eetbuien, is vaak het normale honger- en verzadigingsgevoel verstoord. Een regelmatig eetpatroon bestaat uit 3 hoofdmaaltijden en 2 à 3 tussendoortjes per dag, wat neerkomt op ongeveer 3 uur rust tussen de maaltijdmomenten. De behandelaar (voor het voedingsgedeelte best een diëtiste) kan hierbij uitleg geven over gezonde voeding, gezond eetgedrag en eventuele mythes die hierrond leven doorbreken.

Personen met een eet- en/of gewichtsprobleem kunnen gemengde gevoelens hebben ten opzichte van behandeling. Er wordt van hen gevraagd om het huidige gedrag los te laten en nieuw gedrag aan te leren, wat vaak een moeilijke keuze is, ondanks dat deze personen wel hulp willen. Vandaar is het belangrijk gedurende de behandeling voldoende aandacht te geven aan de motivationele processen die spelen en een stevige therapeutische relatie uit te bouwen (zie ‘Motivatie’ voor meer info).

Verdieping

Behandeling van eetstoornissen in het CGG

Behandeling van overgewicht en obesitas a.d.h.v. EOSS

Huisartsen: zorgtraject bij volwassenen met overgewicht en obesitas

Huisartsen: behandeling en medische opvolging bij eetstoornissen

Diëtistendraaiboek: overgewicht bij volwassenen

Kinesisten en bewegingsdeskundigen: behandeling van overgewicht en obesitas bij kinderen

Downloadlinks tools & fiches

  • Interessante weetjes rond de lichamelijke herstelfase van een eetstoornis

    Fiche voor hulpverleners en personen met een eetstoornis

    Download
  • Ernst- en indicatiestelling bij eetstoornissen voor zorg op maat

    Fiche ter ondersteuning van de ernst- en indicatiestelling bij eetstoornissen, met informatie over zorg op maat

    Download

Externe links

Behandelprotocollen voor volwassenen binnen de ggz: met protocollaire behandeling van patiënten met anorexia nervosa, boulimia nervosa, obesitas (en eetbuistoornis)

Protocollaire behandelingen voor kinderen en adolescenten met psychische klachten: met protocollaire behandeling van kinderen en adolescenten met overgewicht, en eetstoornissen.

Handboek eetstoornissen: handboek met overzicht van meest recente kennis en praktijkervaring rond eetstoornissen (onder redactie van Greta Noordenbos en Annemarie Van Elburg)

Ggz richtlijnen: multidisciplinaire richtlijn voor de behandeling van eetstoornissen (Trimbos Instituut)