Wat zijn emoties en wat doe je ermee? 

Prof. dr. Carolien Rieffe, University van Twente, Leiden Universiteit, University College London

Wat zijn emoties (niet)? 

Emoties staan niet los van cognitie of ratio, hoewel die tweedeling vaak gemaakt wordt. Emoties communiceren iets, en vertellen ons iets over een situatie. Emotie is een proces dat in twee stappen verloopt. De primaire appraisal(eerste evaluatie) houdt in dat er iets gebeurt dat we definiëren als goed of slecht, en daarop is een lichamelijke reactie (arousal) die ons focust op de situatie. Emoties helpen ons te focussen op een bepaalde situatie, ergens bij stil te staan. Hoe sterker de intensiteit van een emotie, hoe sterker de focus. De secundaire appraisal (tweede evaluatie) gaat over hoe we de emotie uiten en erop reageren (welke strategie gaan we gebruiken). 

Onze reactie op een emotie-opwekkende gebeurtenis gaat ook bepalen hoe we de emotie benoemen. Zo zal iemand die zich strijdvaardig opstelt zijn of haar arousal als boosheid benoemen, terwijl iemand die een terugtrekkende houding aanneemt  over angst zal spreken. Het emotie label dat we communiceren naar anderen geeft dus weer welke reactie op de emotie-opwekkende gebeurtenis we hebben ‘gekozen’.  Dit is het resultaat van een leerproces, dat wordt geautomatiseerd net als schakelen in de auto.

Belangrijkste doel van elke emotie waar de meeste mensen niet bij stil staan: de communicatie  naar een ander toe, naar onze sociale omgeving. Net als een tennisspeler die de bal over het net slaat, verwacht de persoon die een emotie uit, dat iemand de bal terugslaat, iets doet met wat wordt geuit. Enkele voorbeelden: 

  • Bij verdriet verbreken we even het contact met de buitenwereld: laat mij even met rust, er is iets gebeurd waarvoor ik tijd nodig heb om even te verwerken. Verdriet communiceert ook dat een ander wel in onze wereld stappen mag stappen, het over onze problemen hebben, maar dat er geen ruimte is voor de wereld/problemen van de ander. Ook zijn we selectief in wie we op dat moment toelaten om in onze wereld te stappen.
  • Met boosheid geven we aan dat onze grens bereikt of overschreden is, en bij het uiten van boosheid moeten we bereid zijn dat de andere boos terug reageert. Afhankelijk van de intensiteit van de (geuite) boosheid, bestaat het risico dat de relatie verbroken wordt. 
  • Liefde communiceert verbinding, en wederkerigheid; je verwacht een erkenning van de connectie.  
  • Bij schuld begrijpen we dat we een regel hebben overtreden, en willen we weten hoe dit terug goed te maken. 

Een emoties is niet hetzelfde als een stemming; een stemming heeft geen duidelijke begin en geen duidelijk einde, is minder intens, en is niet gekoppeld aan iets specifieks in een situatie.

Emoties herkennen en uiten – het belang van sociale context

Om emoties te herkennen, en zelfs om gezichtsuitdrukkingen te interpreteren, hebben we de sociale context nodig. Zo blijkt dat kinderen met gehoorproblemen, die minder (snel) informatie krijgen vanuit de sociale context, slechter scoren op het herkennen van gezichtsuitdrukkingen dan hun leeftijdsgenoten zonder gehoorproblemen. 

Hoe we emoties uiten of communiceren, is het resultaat van een leerproces en hierin speelt onze context (gezin, cultuur) een belangrijke rol. Zo kunnen kinderen die opgroeien in een gewelddadige gezinscontext als volwassene vaker fysieke agressie tonen bij boosheid; worden bepaalde (uitingen van) emoties minder aanvaard bij vrouwen dan bij mannen, enz. 

Emotieregulatie – geen emoties veranderen, wel intensiteit en reactie

Juist omdat emoties een communicatiefunctie hebben, is het wel belangrijk dat we ze kunnen reguleren. Dit gaat niet over het veranderen van de ene emotie in een andere, of ze doen verdwijnen, maar wel over het reguleren van de intensiteit (zodat we niet overspoeld geraken), waar en wanneer je de emotie uit/communiceert, en hoe je die communiceert. 

Hoe je communiceert hangt ook af van de relatie die je met iemand hebt, en zal bijvoorbeeld anders zijn tegenover je leidinggevende dan tegenover je partner. Het hangt ook af van de relatie die je in de toekomst nog wil hebben met die persoon. Zo zal je je boosheid tegen je leidinggevende wellicht anders uiten als je ontslag wil nemen dan als je een goede verdere samenwerking wil. 

Emotieregulatie bestaat uit deelfacetten: weten hoe we ons voelen, de intensiteit reguleren, en communiceren (wat communiceren, met wie, hoe). Voor emotieregulatie zijn dan ook heel wat emotionele competenties nodig: emoties herkennen, empathie, woordenschat rond emoties etc.  

Gezien emoties een functie hebben, is het dus van belang om de emotie te accepteren, er bij stil te staan. Personen die proberen om hun emoties niet te voelen, hebben een verhoogd stressniveau en bijvoorbeeld een hoger risico op cardiovasculaire klachten. Emotionele competentie is dan weer geassocieerd met mentaal welzijn, sociaal functioneren, en schools functioneren. 

Emotieregulatiestrategieën kunnen focussen op de situatie/het probleem (gedragsstrategieën; bv. probleem actief aanpakken, sociale steun zoeken), of focussen op het mentale aspect (bv. afleiding zoeken, zich ontspannen…). In principe hangt het af van de situatie welke strategieën helpend zijn, en is het vooral belangrijk om over een breed gamma van strategieën te beschikken en die flexibel te kunnen inzetten. Er zijn strategieën die eerder een toenaderingstendens weerspiegelen, en strategieën die eerder een verwijderingstendens weerspiegelen. Sommige strategieën zijn echter wel geassocieerd met negatieve uitkomsten, en worden als maladaptieve strategieën beschouwd (zoals piekeren, agressie). Ook wanneer we strategieën fout inzetten, kan emotieregulatie misgaan, en bijvoorbeeld gepaard gaan met burnout.

Reageren op onze emoties en die van anderen – eerst valideren

Een valkuil in onze communicatie rond emotie, zeker als het gaat over emoties die sociaal minder aanvaard worden, is ze niet te valideren: “je moet daar niet boos om worden, je moet daar niet verdrietig om zijn, dat is toch niet zo erg”. Elke emotie mag er zijn, vertelt je iets, en het is belangrijk om de emoties te valideren, zonder hier een oordeel over te vormen: “ik begrijp dat je boos, bang, verdrietig bent.” 

Emoties aanvaarden is niet hetzelfde als de situatie aanvaarden die de emotie uitlokte; die kan vervolgens nader bekeken worden, want daarvoor is juist die emotionele reactie, om iets aan de situatie te veranderen. En uiteraard is niet elke uiting van emotie even wenselijk, ook daarrond kan gewerkt worden, want emoties kunnen het beste zo geuit worden dat diegene dan ook het gewenste doel daarmee behaald. 

Besluit

Emoties hebben een communicatiefunctie, ze vertellen ons iets over de situatie en brengen een boodschap aan onze sociale omgeving. Het is dus belangrijk om emoties te accepteren en valideren, bij onszelf en anderen. Emotieregulatie gaat over het controleren van de intensiteit van emoties, en van waar, wanneer en hoe we reageren op de emotie; niet over het niet voelen van de emotie of ze veranderen in een andere. Hiervoor zijn verschillende strategieën voorhanden, die we liefst flexibel kunnen inzetten. 

Referenties

Novin, S., Rieffe, C., Banerjee, R., Miers, A., & Cheung, J. (2011). Anger response styles in Chinese and Dutch children: a socio-cultural perspective on anger regulation. British Journal of Developmental Psychology, 29, 806-822.

Rieffe, C. (2010). Emoties moet je leren [Emotions have to be learned]. Inaugural lecture upon accepting the endowed chair in Social and Emotional Development of Children with an Auditory and/or Communicative Impairment (in Dutch).

Rieffe, C. (2012). Awareness and regulation of emotions in deaf children.British Journal of Developmental Psychology, 30, 477-492.

Rieffe, C., Pouw, L., Bos, M. G. N. (2016). Een beetje boos is okay; Emotie regulatie bij kinderen met autisme. Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme, 15(4), 154-158.

Rieffe, C., De Bruine, M., De Rooij, M., & Stockmann, L. (2014). Approach and avoidant emotion regulation prevent depressive symptoms in children with an Autism Spectrum DisorderInternational Journal for Developmental Neuroscience, 39, 37-43.

Tsou, Y. T., Li, B., Kret, M. E., da Costa, I. S., & Rieffe, C. (2022). Reading emotional faces in deaf and hard-of-hearing and typically hearing childrenEmotion, 22(6), 1307-1320. doi: 10.1037/emo0000863. 

Wiefferink, C.H., Rieffe, C., Ketelaar, L., De Raeve, L., & Frijns, J.H.M. (2013). Emotion understanding in deaf children with a cochlear implant. Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 18, 175-186.

Nuttige links

www.focusonemotions.nl

Meer nieuws
  • Nieuw draaiboek voor diëtisten: behandeling van kinderen en adolescenten met overgewicht

    NOV 2022 – Ontdek snel het nieuwe draaiboek voor diëtisten!

  • World Children's Day - samen het welzijn van kinderen verbeteren

    NOV 2022 – Ter gelegenheid van World Children’s Day, zetten we graag ons basisdraaiboek rond kinderen met eet- en gewichtsproblemen in de kijker.

  • Toolkit voor sportclubs

    Nov 2022 – Deze toolkit is een verzameling van praktisch inzetbare instrumenten, nuttige informatie en inspiratie om sportclubs te ondersteunen én gezonder te maken.

  • Nieuw advies van Hoge Gezondheidsraad rond de marketing van ongezonde voeding bij kinderen

    OKT 22. In een nieuw advies roept de Hoge Gezondheidsraad (HGR) de overheden op om kinderen en jongeren te beschermen tegen de marketing van ongezonde voeding. Lees hier meer!

Bekijk al het nieuws

sheds plans Hip Roof Shed Plans 10×18 Clerestory Dormer Shed Plans 20×12 Bali Out Call Message