Elke diëtist die werkzaam is in de hulpverlening kan te maken krijgen met gedrag dat doet denken aan eet-problemen of eetstoornissen. Ook diëtisten in de eerste lijn. Het is niet altijd evident om daarmee aan de slag te gaan. Je zal moeten inschatten of er hulp nodig is, en zo ja, welke hulp nodig is en je zal moeten beslissen of je moet doorverwijzen.
Hoe kan de eerstelijnsdiëtist invoegen om groei-ondersteunend te handelen?
Om concreet met jongeren aan de slag te gaan, kan het INNOVATE kader helpen. Het vat de aanpak voor de eerstelijnsdiëtist samen. Het is een acroniem voor:
Invoegen
Niet stigmatiseren
Negotiëren
Onderzoeken
Verduidelijken
Actie bepalen
Timen en plannen
Evalueren
(I)nvoegen: connectie maken met persoon i.p.v. probleem
De eerste, en meteen ook een van de belangrijkste stappen, is invoegen. Je maakt echt contact met de jongere, vooraleer je op het probleem focust. Je probeert de jongere te lere kennen in al zijn facetten.
Waar is de jongere mee bezig?
Wat is het verhaal van de jongere?
Waar hecht de jongere belang aan? Welke doelen en dromen heeft de jongere?
Waar is de jongere goed in?
(N)iet stigmatiseren: bewuste communicatie
Probeer moeilijkheden te zien als leerkansen. Wat de jongere doet, is vooral een poging geweest om om te gaan met problemen of om die problemen te kunnen oplossen.
Kijk ook naar wat er al goed loopt. Zelden loopt echt alles mis, er zijn ook domeinen waar het goed loopt. De jongere heeft talenten, krachten en sterktes die kunnen helpen om verder te groeien.
Gewicht is niet de focus noch de motivator, een gezonde en evenwichtige levensstijl wel. Het gedrag en gezondheid veranderen is belangrijker dan het cijfer op de weegschaal aanpassen.
Gewicht en lichaamsvorm hoeven niet te bepalen hoe gelukkig of hoe gezond men is.
Je moet voor je lichaam zorgen, in plaats van het onder druk te zetten. Stimuleer zelfzorg (“wat heeft je lichaam nodig?”).
Adviseer geen diëten om lichaamsvorm te veranderen.
Antwoord niet bevestigend als de jongere over diens lichaam of gewicht klaagt.
(N)egotiëren: wat komt er op de agenda?
De jongere kan pas groeien als die zelf achter verandering staat. Daarom is het belangrijk dat je samen ver-kent wat de hulpvraag van de jongere echt is. Je bepaalt samen de agenda.
Gidsen
Dat betekent niet dat je geen informatie mag geven over waar je kansen ziet tot verandering en groei. Het betekent wel dat je eerst vraagt aan de jongere waar die naartoe wil. Ook wanneer je informatie geeft, toets je dit best af en vraag je dus hoe de jongere daar tegenover staat. Een goede gids kent de meest interessante paden en wegen, maar dringt deze niet op.
Motivatie
Sommige jongeren staan meer open voor verandering en kan je makkelijker gidsen. Andere jongeren zijn nog niet klaar om stappen vooruit te zetten. Uit angst, of omdat ze er maar weinig vertrouwen hebben dat zij echt kunnen groeien. In deze fase is het dan ook cruciaal om de motivatie van de jongere te verkennen: hoe bereid is de jongere om te veranderen? Hoe klaar is de jongere?
ABC
Om goed te kunnen groeien en ontwikkelen, moeten eerst 3 basisbehoeften voldaan zijn.
Deze basisbehoeften hebben we allemaal, zeker jongeren, en zijn universeel. Jongeren helpen groeien, betekent ook tegemoetkomen aan deze basisbehoeften.
Autonomie
Mee mogen beslissen in begeleidingsproces
Wat is het probleem volgens X?
Wat vindt X van begeleiding?
Wat verwacht X van begeleiding
Hoe denkt X dat het moeten aangepakt worden?
Wanneer heeft X diens doelen bereikt?
Hoe ziet het einddoel er voor X uit?
Waar wil X mee aan de slag en hoe?
Wanneer wil X de doelen bereikt hebben?
Betrokkenheid
Samen-gevoel
Onvoorwaardelijk de jongere accepteren, ook al gaat het even moeilijk of begrijpen we niet waarom de jongere bepaalde beslissingen maakt.
Competentie
Succeservaring
Zeg duidelijk wat je verwacht van X en wanneer
Wat heeft X al geprobeerd?
Wat liep al goed?
Heeft X zelf oplossingen?
Deel nieuw gedrag op in kleinere, haalbaardere stappen
Wat is nodig voordat we verder gaan?
Wie kan helpen om de volgende stappen te zetten?
Wat kan X zelf doen?
Benadruk de krachten, talenten en capaciteiten van X
Om te kunnen bepalen of je daadwerkelijk verder kan, is het cruciaal dat de diëtist eerst inschat wat de impact is van de mate waarin de jongere blijft haperen in de groei, en of het eventueel noodzakelijk is om meer gespecialiseerde (bv. medische) hulp in te schakelen. Dat vraagt om concrete informatie die je eerst moet vergaren. Vraag de jongere om je bij dit onderzoek te helpen: stel open vragen en vraag naar verduidelijking waar nodig.
Gezinsmaaltijden en positieve sfeer tijdens de maaltijd
Verbondenheid met familie en vrienden
Verduidelijken: welke informatie is nodig?
Hierbij is het belangrijk om af te toetsen of de jongere nog meer informatie of nieuwe inzichten nodig heeft. Toets af of de jongere interesse heeft in nieuwe inzichten in verband met eten en gewicht en of er nog onduidelijkheden zijn waarover de jongere extra informatie wil.
Is de jongere op de hoogte van de negatieve impact van lijngedrag en van de “mythes” rond lijnen? Raadpleeg hier onze fiche over de mythe van het lijnen.
Wil de jongere meer weten over hoe eetgedrag zich ontwikkelt? Raadpleeg hier onze groeiwijzer.
Kennis rond eet- en gewichtsproblemen ontwikkelt zich voortdurend. Eerstelijnsdiëtisten die werken rond haperingen wat betreft eten en gewicht, hebben er dus baat bij om die evoluties goed op te volgen. Hou dus zeker de nieuwsbrief van Eetexpert en de website in de gaten, want er is nog veel meer informatie waar de jongere mee gebaat kan zijn.
(A)ctie bepalen: eerstelijnsbegeleiding of doorverwijzing?
In deze fase is de vraag: Kunnen we al een eerstelijnsbegeleiding opstarten of zijn er signalen voor een verwijzing naar de huisarts?
Risicotaxatie
Deze inschatting wordt gedaan op basis van de verzamelde informatie. Beoordelen of doorverwijzing naar een arts voor verdere ernstinschatting noodzakelijk is, is niet altijd eenvoudig. De tabel die eerder werd aangehaald (zie h3.2.7) ondersteunt bij deze inschatting via oranje of rode vlaggen per thema.
(T)imen en plannen: actie omzetten naar een plan
Doorverwijzen?
Als je moet doorverwijzen, doe je dit best heel bewust. Hierbij kan je jezelf een aantal vragen stellen:
Naar wie? Probeer zoveel mogelijk in overleg met de jongere en/of de familie te verkennen welke expertise kan ingeschakeld worden. Raadpleeg de Verwijshulp om gepaste hulp te vinden
Hoe? Zet dit expliciet op de agenda.
Je geeft feedback en informatie, bijvoorbeeld over de nodige tussenstappen.
Je uit je bezorgdheid als hulpverlener, en laat je cliënt in de kapiteinsrol.
Vraag naar wat de jongere zelf denkt, en zet geen druk vanuit “moeten”. Probeer in plaats daarvan informatie te geven over de noodzaak van doorverwijzing. Op die manier kan je makkelijker aanmoedigen tot verdere hulp (dus werken vanuit “willen”).
Geef keuzemogelijkheden waar het kan.
Eerstelijnsaanpak?
Als blijkt dat een eerstelijnsaanpak mogelijk is, richt je je vooral op het versterken van de gezondheid en groei van de jongere op zowel fysisch, psychologisch als sociaal vlak.
Planvan aanpak
Je begint altijd met samen te bepalen wat de focus zal zijn. Je maakt daarbij best een concreet en haalbaar plan: – Gezamenlijke doelen (wat wil de jongere + wat vind jij als diëtist wenselijke stappen) – Bepaal op voorhand hoe je zal evalueren en bijsturen – Per doel achterhalen hoe gemotiveerd de jongere is. – Gebruik hiervoor motivationele gespreksvoering
Gezonde leefstijl educatie
Een gezonde leefstijl vind je in ALLES – Afwisselend/evenwichtig eten – Leuk bewegen – Lief zijn voor jezelf – Emoties hanteren – Beter slapen
Krachten inzetten
Ga na welke beschermende factoren er zijn en gebruik ze in je begeleiding. Als de jongere heel creatief is, kan je de jongere bijvoorbeeld zelf laten nadenken over hoe het actieplan in iets moois te gieten. Als de jongere een steunend gezin heeft, kan een gezinslid helpen om leefstijlaanpassingen te doen (zie ook Hoofdstuk 6).
(E)valueren: hoe evalueren en bijsturen?
Geen vijgen na Pasen
Evalueren doe je best niet pas als je traject volledig is afgerond, maar al tussentijds bij het nemen van de verschillende stappen. Hierdoor kan je tijdig bijsturen: zo kan je onderweg de doelen of manier van begeleiden veranderen, of beslissen om alsnog meer intensieve zorg in te schakelen.
Evalueer aan de hand van
Heb je de vooropgestelde doelen bereikt?
Hoe kijkt de jongere zelf naar het proces en de doelen/resultaten?
Is de jongere tevreden over het proces en de doelen/resultaten?
Hoeveel tijd is er nog? Is er dringendheid en dus haast nodig om in te grijpen of kan de jongere nog een periode verder met jouw hulp?
INNOVATE: Overzicht
INVOEGEN
Connectie maken met de jongere i.p.v. het probleem
NIET STIGMATISEREN
Bewustwording en aanpassing Niet stigmatiserend communiceren Gewicht is niet de focus
NEGOTIËREN
Gidsen naar verandering, motiveren Basisbehoeften Autonomie, Betrokkenheid en Competentie
ONDERZOEKEN
Signalen, risicofactoren en beschermende factoren nagaan
VERDUIDELIJKEN
Aftoetsen of de jongere open staat voor nieuwe inzichten
ACTIE BEPALEN
Risicotaxatie
TIMEN & PLANNEN
Doorverwijzen of eerstelijnsaanpak (plan van aanpak, gezonde leefstijl educatie en krachten inzetten)
EVALUEREN
Tussentijds en doelmatig evalueren a.d.h.v. de vooropgestelde doelen, hoe de jongere naar het geheel kijkt en hoeveel tijd er nog is
Beheer cookie toestemming
Om de beste ervaringen te bieden, gebruiken wij technologieën zoals cookies om informatie over je apparaat op te slaan en/of te raadplegen. Door in te stemmen met deze technologieën kunnen wij gegevens zoals surfgedrag of unieke ID's op deze website verwerken. Als je geen toestemming geeft of uw toestemming intrekt, kan dit een nadelige invloed hebben op bepaalde functies en mogelijkheden.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een website of over verschillende websites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.