Nieuws
OPINIESTUK: Covid-19 vormt een risico voor mensen met obesitas, maar onrespectvolle communicatie over gewicht nog veel meer
Het is de voorbije lockdownperiode al vaak gezegd en geschreven: In verschillende landen en in verschillende ziekenhuizen ziet men op de afdeling intensieve zorgen een oververtegenwoordiging van mensen met overgewicht en obesitas door de gevolgen van het coronavirus. Schattingen geven aan dat ongeveer 70% van de mensen die met COVID19 op intensieve zorgen belandt, overgewicht heeft en dat bij 30% van hen sprake is van obesitas. Ter vergelijking: in de algemene populatie heeft 50% van de mensen overgewicht en 15% obesitas. Verschillende experten concluderen dan ook dat mensen met overgewicht of obesitas mogelijk een verhoogd risico lopen op complicaties bij en besmetting met het coronavirus (SARS-CoV-2). Hoe beiden juist samengaan is nog niet duidelijk maar wat mogelijk een versterkende rol heeft bij covid19 is een beperking van de longfunctie bij mensen met obesitas, o.a. door druk van vetweefsel op de longen maar ook de aantasting van het longweefsel zelf (vetweefsel in de longen), meer ontstekingsreacties, verhoogd risico op trombose (o.a. longembolie) en chronische belasting van het immuunsysteem bij personen met obesitas. Het is overigens zo dat het feit dat mensen met obesitas ernstiger ziek zijn niet hoeft te verwonderen omdat zij bij heel wat aandoeningen, denk maar aan de seizoensgriep, een hogere prijs betalen.
Expertenorganisaties ivm eet- en gewichtsproblemen zijn erg bezorgd over de relatie tussen overgewicht en COVID-19 die wereldwijd geobserveerd wordt. We merken echter dat er soms onhandig over deze link gecommuniceerd wordt en dat daarbij te snel goedbedoeld maar mogelijk schadelijk advies gegeven wordt. We maken van deze gelegenheid graag gebruik om een aantal onjuistheden en mythes te ontkrachten in de hoop dat het in de hele maatschappij leidt tot een correctere en ethischere communicatie over overgewicht en obesitas.
Mythe 1: Obesitas los je op door voldoende wilskracht te hebben, minder te eten en meer te bewegen
De oplossingen (en oorzaken) voor obesitas zijn veel complexer dan simpelweg minder eten en meer bewegen. Obesitas komt tot stand en wordt in stand gehouden door een complexe interactie van veel verschillende factoren. Onderzoek wijst ook op de sterke invloed van slaapgewoonten, stress, crashdiëten, hormonale disbalans, genetica, ziekte, psychisch functioneren en medicatiegebruik. Bovendien functioneert het te veel aan vetweefsel als een orgaan dat hormonen afgeeft die gewichtsverlies bij mensen met obesitas erg moeilijk maken.
Een goede behandeling van obesitas vraagt maatwerk met een goede inschatting van de oorzaken, instandhoudende factoren en gevolgen van obesitas door verschillende gespecialiseerde disciplines: artsen, diëtisten, kinesitherapeuten, psychologen… . Gezamenlijk komen zij tot een behandelplan dat in de eerste plaats gericht is op gezondheidswinst en waarbij gewichtsverlies een bijkomend behandeldoel kan zijn.
Mythe 2: Mensen met obesitas moeten zo snel mogelijk zo veel mogelijk kilo’s verliezen
Crashdiëten zijn nooit een oplossing voor een kilootje te veel, niet voor de mensen met obesitas, niet voor zij met overgewicht, maar ook niet voor zij met een normaal gewicht of ondergewicht die graag dat ideale ‘zomerlijf’ willen hebben. Het volgen van crashdiëten vormt een risicofactor voor zowel de ontwikkeling van obesitas (jojo-effect) als voor de ontwikkeling van eetstoornissen en is daardoor af te raden. Door mensen aan te moedigen om snel zoveel mogelijk gewicht te verliezen worden ze alleen maar dieper in een neerwaartse spiraal geduwd.
Elke behandeling moet vertrekken vanuit een ‘do not harm’-aanpak waarbij gezondheid primeert zonder schadelijke neveneffecten zoals lichaamsontevredenheid of verstoord eetgedrag.
Mythe 3: Wie overgewicht of obesitas heeft, is per definitie niet fit en ongezond.
Ook al hebben mensen met overgewicht en obesitas als groep een hoger risico op gezondheidsproblemen dan de groep van mensen met een normaal gewicht (populatieniveau), op individueel niveau hebben we meer info nodig voor gezondheidsinschatting. Schattingen geven aan dat ongeveer 1 op 3 mensen met obesitas in goede metabole gezondheid zijn (i.e. ze hebben geen verhoogd risico op diabetes of hart- en vaatziekten), terwijl 1 op 3 mensen met een ‘normaal’ gewicht wel degelijk metabole gezondheidsrisico lopen. Cijfers op groeps- of populatieniveau vertellen niets over de manier waarop een individuele persoon zijn of haar gewicht bereikt: om het even welk gewicht kan op veel manieren behaald zijn, en leefstijlaanpassingen vertalen zich niet meteen en niet altijd in gewichtsverandering. ‘Normaal’ gewicht kan samengaan met ‘verstoord’ eet- en beweeggedrag, en personen met overgewicht kunnen gerust een gezonde leefstijl hebben. Op individueel niveau blijkt gewicht of BMI dus niet de beste parameter om iets te zeggen over iemands gezondheid en blijken andere parameters zoals o.a. bloeddruk, cholesterol, bloedsuikerspiegel, enz. beter.
Waarom een correcte communicatie belangrijk is.
Uit onderzoek weten we inmiddels dat stigmatisering een risicofactor is voor de ontwikkeling van overgewicht en obesitas. Via een ingewikkeld web van verschillende paden leidt stigmatisering net tot een gewichtstoename en een stijging in BMI. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt motiveren schuldgevoelens niet tot gezond gedrag, maar zorgen deze er net voor dat men gezond gedrag zal vermijden: Men zal minder bewegen, op eigen houtje een dieethype proberen, of afspraken met gezondheidsprofessionals uitstellen, uit schrik voor stigmatisering.
We weten nog niet veel over het verband tussen covid19 en obesitas maar wat we wel weten is dat bij de behandeling van obesitas het wel belangrijk is om een goede inschatting te maken van het probleem alvorens een advies te geven. Ter preventie van obesitas en eetstoornissen weten we bovendien dat zorgzame communicatie over eetgedrag en gewicht essentieel is en dat werken aan een gezonde leefstijl voor iedereen goed is, ongeacht ons gewicht. Door respectvol te communiceren over elkaar en elkaars lichaam kunnen we in deze moeilijke tijden zorgen voor elkaar en elkaars mentale en fysieke gezondheid.
Wil je werken aan een gezonde leefstijl, of ben je op zoek naar correcte informatie rond evenwichtig eten en voldoende bewegen? Neem een kijkje op www.gezondleven.be. Bekijk ook hun recente opiniestuk rond dit thema in Knack 120520.
Zoek je hulp? Je huisarts kan je op weg helpen naar de initiatieven in je regio, of naar professionele hulp. Ook bij Eetexpert (www.eetexpert.be) en www.anbn.be kan je terecht voor verwijshulp.
Wil jij als professional of persmedewerker meer handvatten bij de communicatie rond eet- en gewichtsproblemen? Meer informatie vind je op onze infopagina rond Communicatie en stigma.
Ondertekenen dit opiniestuk:
- An Vandeputte, Directeur Kenniscentrum Eetexpert
- Prof. dr. Bart Van der Schueren, Voorzitter van de Belgische Association for the Study of Obesity (BASO)
- Els Verheyen, Coördinator ANBN
- Dr. Annik Simons, Voorzitter Vlaamse Academie Eetstoornissen
- Loes Neven, senior stafmedewerker voeding, Vlaams Instituut voor Gezond Leven
Mei 2021
Nieuws
Week van de opvoeding – Actie boek ‘Ben ik te dik, mama?’
mei 2026 – Week van de opvoeding – Actie boek ‘Ben ik te dik, mama?’ Van 16 mei tot 23 mei organiseert de VVSG de Week van de Opvoeding. Het thema van dit jaar is “Plezier in het opvoeden”. Opvoeden is niet altijd makkelijk, maar het zit vol mooie momenten: een glimlach, een ontdekking, een knuffel, samen lachen. […]
Webinar verwijsbeleid lichamelijke groei bij Kind en Gezin
mrt 2026 – Webinar Verwijsbeleid lichamelijke groei bij Kind en Gezin De groei is een belangrijke indicator voor de gezondheid van het kind. Kind en Gezin volgt het gewicht, de lengte en de hoofdomtrek van het kind op. Verloopt de groei anders dan verwacht, dan kan verwijzing naar de huis-of kinderarts wenselijk zijn. Flowcharts ondersteunen bij de inschatting wanneer verwijzing aanbevolen is. Als zorgprofessional […]
Uitbreiding diëtistische zorg binnen de conventie eetstoornissen
mrt 2026 – Uitbreiding zorgtraject eetstoornissen Sinds 1 april 2026 (met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2026) hebben jongeren in een zorgtraject eetstoornissen recht op 38 terugbetaalde sessies (20 uur) diëtistische begeleiding per periode van 12 maanden, naast 20 sessies bij een gespecialiseerde, geconventioneerde klinisch psycholoog/orthopedagoog. Wanneer een behandelende arts een zorgtraject opstart voor een patiënt tot en […]
Basisopleidingen voorjaar 2026
mrt 2026 – Basisopleidingen Basisopleiding obesitas BO obesitas voor klinisch psychologen en orthopedagogen Wil je als psycholoog of orthopedagoog effectief aan de slag met kinderen, jongeren en volwassenen met gewichtsproblemen? Deze basisopleiding biedt je de kennis en praktische handvaten om obesitas gestructureerd en doelgericht aan te pakken. Je leert over vroegdetectie, diagnostiek, behandeling én de actuele zorg voor obesitas in Vlaanderen. Wat je krijgt: […]
Webinars voorjaar 2026
mrt 2026 – Webinars De komende maanden staan er een heel aantal boeiende webinars gepland. Zo organiseren we een webinar over lichaamsbeeld en embodiment bij eetstoornissen en hebben we nog een paar webinars toegevoegd aan de reeks lunchwebinars. Webinar: Lichaamsbeeld en embodiment bij jongeren met een eetstoornis (4 juni, 14.30u – 16u) Wil je als hulpverlener jongeren met […]
In de kijker: webinar perfectionisme als transdiagnostische factor bij eetstoornissen – door dr. Liesbet Boone
mrt 2026 – Webinar op eigen tempo: Perfectionisme als transdiagnostische factor bij eetstoornissen – door dr. Liesbet Boone Perfectionisme is een belangrijke transdiagnostische risicofactor voor verschillende psychologische problemen, waaronder eetstoornissen, angststoornissen en depressie. Tegelijk kan perfectionisme een instandhoudende factor zijn die het herstel bemoeilijkt en ervoor zorgt dat een begeleiding soms vastloopt. Een goed begrip van perfectionisme is […]
Lancering praatplaat over groei bij jongeren (CLB)
mrt 2026 – Groeien is meer dan groot worden. Rond de leeftijd van 11 jaar verandert er veel: het lichaam begint te veranderen, gevoelens kunnen intenser worden en kinderen gaan meer ontdekken wie ze zijn en wat ze belangrijk vinden. Groeien gaat dus niet alleen over centimeters en kilo’s, maar ook over denken, voelen en verbonden zijn met […]
World Obesity Day 4 maart 2026: Samen sterk in zorg en ondersteuning voor mensen met obesitas
mrt 2026 – World Obesity Day 4 maart 2026: Samen sterk in zorg en ondersteuning voor mensen met obesitas Materiaal in de kijker: informatiepakket voor ouders van kinderen met een hoger gewicht Op deze World Obesity Day zetten we graag ons informatiepakket voor ouders van kinderen met een hoger gewicht in de kijker. Dit pakket kan ouders helpen […]