Deze toolbox ondersteunt eerstelijnsprofessionals en organisaties bij kwaliteitsvolle communicatie over eet- en gewichtsproblemen. In het eerste deel vind je achtergrondinformatie om je grondig in het thema te verdiepen. In een tweede deel vind je, afgestemd op de eerstelijn, concrete handvatten en checklists die je snel kan gebruiken.
Een campagne, project of communicatie rond eten, gewicht en lichaamsbeeld kan heel wat mensen bereiken. Net daarom is het belangrijk om bewust stil te staan bij de boodschappen die je brengt en de beelden die je gebruikt. Wat goed bedoeld is, kan immers ook onbedoeld stigmatiserend of schadelijk overkomen.
Hoe zorg je ervoor dat jouw project tegelijk aandacht trekt én mensen vooruithelpt? Op deze pagina vind je praktische handvatten voor het kiezen van een passende titel, het gebruiken van cijfers en beelden, het betrekken van experten en het inzetten van ervaringsdeskundigheid.
Een goede projecttitel zorgt voor een goede focus. Ga daarbij doordacht te werk. Ga niet mee in de verleiding om extreme informatie in je titel te delen. Een negatieve focus kan ernstige schadelijke gevolgen hebben, niet alleen voor kwetsbare doelgroepen maar ook voor mensen die (nog) geen eet- of gewichtsproblemen ondervinden.
Hoe zorg je voor een goede maar straffe aandachtstrekkende projecttitel zonder te vervallen in het delen van schadelijke en stigmatiserende informatie?
| Do’s | Don’ts |
| Focus op gezondheid | Focus niet op gewichtsverlies en geef geen anti-vet boodschappen. |
| Zorg voor boodschappen die bijdragen tot een positief lichaamsbeeld. | Vermijd taal over kwantificeerbare details: maten, gewichtsgegevens, BMI, aantal uren lichaamsbeweging, aantal calorieën dat geconsumeerd werd. |
| Communiceer als een ‘body buddy’. Meer info vind je in de infofiche. Verbreed naar ook maar talenten, successen en krachten van de persoon. | Focus niet uitsluitend of te veel op uiterlijk |
| Verwijs naar good practices. | Vermeld geen referenties naar websites of sociale media die strenge diëten promoten. |
| Wees kritisch voor extreme lichaamstransformaties en wat de persoon daarvoor heeft moeten doen. | Vermijd het idealiseren of ophemelen van probleemgedrag (of eetstoornissen). |
| Communiceer over de link tussen gezondheid en een gezonde leefstijl. | Vermijd om gewicht gelijk te stellen aan gezondheid. |
| Zorg voor een positieve, versterkende en inspirerende titel die perspectief biedt. Focus op herstel. | Vermijd taalgebruik dat doet uitschijnen dat een obesitas ontstaat door een gebrek aan wilskracht. |
| Gebruik person-first taal: man met overgewicht | Stel de persoon niet gelijk aan het overgewicht, bv. de obese man |
Op de infopagina cijfers bundelen we gevalideerd correct cijfermateriaal dat als basis dient voor officieel beleidswerk: de gezondheidsenquête, ESEMeD studie, de voedselconsumptiepeiling.
Bij vragen of onduidelijkheden over de cijfers kan u ons contacteren: secretariaat@eetexpert.be.
Voor het antwoord op vragen zoals de prevalentie of de evolutie van gewichtsproblemen zijn we afhankelijk van de gebruikte methode alsook de vragen- of screeningslijsten die in deze studies werden afgenomen. Een vragenlijst is geen diagnostisch instrument en geeft geen info over het aantal diagnoses, alleen over het voorkomen van signalen of symptomen.
Cijfers over gewicht zeggen niet noodzakelijk iets over de leefstijl van een individu. Er zijn Vlamingen met een normaal gewicht die ongezond leven, net zoals veel personen met overgewicht wel een gezonde leefstijl hebben. Op individueel niveau blijkt leefstijl veel meer impact te hebben op gezondheidsrisico en mortaliteit dan gewicht.
Hier vind je meer handvaten voor de interpretatie van cijfermateriaal en wetenschappelijke studies rond eten en gewicht.
Eén beeld zegt soms meer dan duizend woorden! Helaas kan 1 beeld ook schade toebrengen. Sommige beelden zijn stigmatiserend voor mensen met een gewichtsprobleem. Bijkomend geven we ook veel impliciete boodschappen via beelden. Bijvoorbeeld: een campagne rond meer bewegen voor je gezondheid die enkel beelden gebruikt van slanke mensen geeft onbewust de boodschap dat sporten/bewegen enkel is voor mensen met een normaal gewicht. Hier bedacht op zijn, is dus belangrijk en noodzakelijk.
In onderstaande checklist vind je handvaten bij het selecteren en maken van beeldmateriaal.
Bij Eetexpert verzamelen we geschikte foto’s die je vrij kan gebruiken in jouw werk. Hier vind je de beeldenbank.
Verschillende organisaties hebben een beeldenbank met beelden die je gratis kan gebruiken.
De World Obesity Federation heeft een beeldenbank met niet stigmatiserende foto’s ter beschikking die gratis te gebruiken zijn. Voordaarde: de World Obesity Federation als bron vermelden.
Voor de beeldenbank van ECOP (European Coalition for People living with Obesity) gelden dezelfde gebruiksvoorwaarden.
Ook het Rudd Center for Food Policy & Obesity aan de universiteit van Connecticut heeft een beeldenbank met zowel foto’s als filmpjes die je gratis kan gebruiken, mits akkoord met de gebruiksvoorwaarden.
| Do’s | Dont’s |
| Focus op personen in plaats van lichamen: Zorg voor beeldmateriaal dat mensen als persoon voorstelt. | Focus niet op het gewicht of het lichaam van de persoon. |
| Gebruik beelden van mensen die een ruime variatie aan activiteiten uitvoeren: activiteiten binnen een jobcontext, binnen maatschappelijke rollen, hobby’s, ontspanning. | Gebruik geen beelden die op het probleem focussen. |
| Gebruik beelden van mensen met goedzittende en passende kledij en verzorgd uiterlijk. | Gebruik geen beelden die op het probleem focussen. |
| Gebruik beelden waarin mensen op een neutrale manier worden voorgesteld zonder informatie of kenmerken die gewichtsstereotypes in stand houden. | Gebruik geen ‘voor-en-na’ foto’s. Deze foto’s leggen sterk de nadruk op gewicht of lichaamsvormen en kunnen concurrentie uitlokken: ’ik wil nog meer afvallen dan hij/zij’. |
| Gebruik beeldmateriaal dat iedereen vooruithelpt. | Gebruik geen fotomateriaal dat op ideeën brengt of probleemgedrag normaliseert. Stel jezelf telkens de vraag of de beelden die je wil tonen mogelijk triggerend zijn voor kwetsbare personen. |
Wil je de geschikte experten vinden?
Eetstoornissen en gewichtsproblemen zijn erg complexe problemen. Informatie die niet kwalitatief of onderbouwd is kan schadelijk zijn voor risicogroepen. Misschien ken of ben je zelf een expert rond eet- en gewichtsproblemen in je eerstelijnszone. Als je geen experten in je netwerk kent, ondersteunt Eetexpert je graag bij je zoektocht naar de juiste experten.
Contacteer ons op:
Secretariaat@eetexpert.be
016 84 56 99
Wil je graag de beleving van ervaringsdeskundigen of hun familie en vrienden betrekken bij je project rond eet- en gewichtsproblemen? Sta dan zeker op voorhand stil bij volgende vragen:
Je vindt in deze rubriek enkele checklists voor een goede voorbereiding. Noot: afhankelijk van de duur en intensiteit van je project zijn bepaalde tips in meer of mindere mate nodig voor het kwaliteitsvol invoegen van ervaringsdeskundigen.
Bots je op een probleem dat hieronder niet aangehaald werd? Je kan ons contacteren op: secretariaat@eetexpert.be.
De Vlaamse patiëntorganisatie voor mensen met eetstoornissen, ANBN beschikt over contactgegevens van betrokkenen die bereid zijn om in contact te treden met de media. Zij zijn opgeleid om als ambassadeur naar buiten te treden. Ook de patiëntenorganisatie voor mensen met obesitas, Infobees, een initiatief van BASO, kan gecontacteerd worden om ervaringsdeskundigen te vinden.
Contactgegevens:
Vzw Anorexia Nervosa- Boulimia Nervosa
016 89 89 89 (woensdag & zaterdag, 14u-18u)
Infobees
https://belgium.easo.org/infobees/infobees/
Bij minderjarigen is goedkeuring van de ouders nodig. Je kan dit modelformulier gebruiken, evenals een praktische brochure met andere richtlijnen en handige tips.
Naast de getuigenis van de ervaringsdeskundigen, kan het ook interessant zijn om anderen in de nabijheid van de betrokkene aan bod te laten komen.
Met de betrokkene bespreek je deze zaken:
Met de context
Met de behandelgroep van een cliënt in opname zorg je voor:
Tijdens de voorbereiding en uitvoering van getuigenissen of communicatieactiviteiten kunnen persoonlijke verhalen en gevoelige informatie worden gedeeld. Ga hier steeds zorgvuldig en respectvol mee om en houd rekening met de geldende afspraken rond vertrouwelijkheid, privacy en gegevensbescherming binnen jouw organisatie.
Wees je ervan bewust dat je geen informatie deelt over andere personen die in het verhaal voorkomen, tenzij zij hiervoor expliciet toestemming hebben gegeven.
Bespreek vooraf met de ervaringsdeskundige welke informatie wordt gedeeld en welke niet. Maak ook duidelijk welke impact het delen van persoonlijke informatie kan hebben, zowel op korte als op langere termijn en via verschillende communicatiekanalen.
Respecteer steeds de grenzen en keuzes van de ervaringsdeskundige. Deel alleen informatie waarvoor hij of zij uitdrukkelijk toestemming heeft gegeven.
Duidelijkheid vooraf verhoogt de kans op succesvol afronden van je project. Heldere afspraken zorgen voor voorspelbaarheid, en verminderen spanning en onzekerheid.
Bespreek ook steeds eventuele veranderingen in je opzet met de betrokkene, en geef de kans om deze veranderingen te weigeren en eigen grenzen aan te geven.
Geef info rond:
Mogelijk is het interessant om bepaalde zaken schriftelijk vast te leggen.
Door een derde partij in te schakelen creëer je een extra klankbord waar de betrokkene luidop kan nadenken over het project en zijn/haar eigen grenzen.
Vertrouwen tussen de betrokkene en de derde partij is essentieel. Laat de betrokkene zelf nadenken wie die rol kan invullen. Een derde partij kan een reeds betrokken hzorgverlener zijn maar kan ook een patiëntenorganisatie zijn (Bijvoorbeeld: ANBN of Infobees in Vlaanderen).
De aanwezigheid van camera’s of een fototoestel is niet evident voor mensen met een eet- of gewichtsprobleem.
Schat moeilijke situaties vooraf in:
Eten, in de spiegel kijken, sporten… Wat voor de meesten van ons alledaagse activiteiten zijn, is voor mensen met een eetstoornis of obesitas vaak helemaal niet zo gemakkelijk.
Enkele tips:
Bijvoorbeeld: op vaste plaats aan tafel laten zitten
Bijvoorbeeld: eetmoment enkel filmen als er ook steunfiguren aanwezig zijn
Voor het maken van uitgebreid filmmateriaal verwijzen we naar de richtlijnen in de toolbox voor mediamakers.
Het is niet altijd gemakkelijk: je wil zicht krijgen op de ervaringen en de pijn van betrokkenen. Tegelijkertijd wil je voldoende rekening houden met hun moeilijkheden en gevoeligheden. Je wilt niet iets onbedoeld kwetsend zeggen of een vraag stellen die te pijnlijk is. Hoe kan je die grens als eerstelijnswerker bewaken?
Er zijn geen algemene regels over thema’s die je wel of niet kan bespreken. De ene persoon is veel opener en babbelt gemakkelijker dan de andere, en thema’s die de ene persoon moeilijk vindt om te bespreken zijn dat niet voor iemand anders. Probeer in de kennismaking overtuigend aan te geven dat je hulp nodig hebt bij het bevragen. Doordat jullie elkaar nog maar weinig kennen kan je soms onbedoeld vragen stellen die moeilijk aankomen. Vraag betrokkenen hoe ze aan jou zullen aangeven dat ze liever niet over een bepaald thema wensen te praten. Spreek samen een bepaald signaal af. Dat hoeft niet met woorden maar kan zeker ook met andere (zelfs kleine) signalen: een handgebaar, een knik met hoofd, enz. Op deze manier maak je het gemakkelijker voor de betrokkene om de eigen grenzen aan te geven.
Afhankelijk van de duur en de intensiteit van het contact kan het zijn dat je een vertrouwensrelatie opbouwt met de persoon die je binnen het project volgt. Binnen deze relatie is het mogelijk dat de persoon jou ernstige zaken toevertrouwt. Denk aan een verhaal over trauma, risicogedrag (denk aan automutilatie) of zaken die wijzen op een suïciderisico.
Deze zaken vragen te allen tijde interventies van gespecialiseerde zorgverleners. Om de inzet van gespecialiseerde hulp in dit soort van situaties te vergemakkelijken is het nodig om hierrond van aan het begin van het project duidelijke afspraken te maken: wanneer er zaken verteld worden waaruit blijkt dat de persoon een gevaar is voor zichzelf of voor anderen, ben jij genoodzaakt om de zorgverleners, het behandelteam of third party van de persoon in kwestie op de hoogte te brengen.
De gids “Eerst hulp bij psychische problemen” van het Rode Kruis biedt handige handvaten voor wat je zelf kan doen wanneer je plots geconfronteerd wordt met een onthulling. Enkele handvaten:
Trauma: Bij een verhaal over trauma is het essentieel om hertraumatisering van de betrokkene of secundaire traumatisering van de toehoorders te voorkomen. Vraag niet door naar details en rem de betrokkene ook af in het vertellen van het verhaal/details. Het is noodzakelijk dat de betrokkene over een trauma kan vertellen, maar dit gebeurt best in een zorgvuldig opgebouwd zorgverlenerscontact waarbij de zorgverlener een veilige context creëert waarin het trauma aan bod kan komen.
Zelfverwonding: Geef aan dat het goed is dat de persoon dit tegen jou vertelt en moedig aan om dit ook met een zorgverlener te bespreken. Luister zonder te oordelen. Richt je niet te veel op de wonden, of de manier waarop ze worden veroorzaakt. Wees alert voor gedachten over zelfdoding.
Suïciderisico: Wanneer iemand doodsgedachten of de wens om te sterven uit, reageer je rustig, en probeer je de ernst in te schatten. Wat je verder doet hangt af van hoe je de situatie inschat. De kans op een poging is groter naarmate de persoon in kwestie een duidelijk plan heeft, over de middelen beschikt en ook de intentie heeft om dit te doen (EHBP, rode Kruis). Bij een concrete dreiging, moet je, steeds in samenspraak met de persoon in kwestie, voor veiligheid zorgen:
Zorg in dit soort situaties ook goed voor jezelf. Schakel zelf hulp in indien je merkt dat de belasting voor jou te groot wordt. Soms zal het noodzakelijk zijn om het project met deze persoon “on hold” te zetten of te annuleren. Luister hierbij te allen tijde naar het advies van de zorgverleners in kwestie, ook al wil de persoon zelf graag doorgaan.
Infofiche checklist beeldselectie – eerstelijn
Materiaal bij toolbox voor eerstelijn
Infofiche
– 41 KB
