Deze toolbox ondersteunt eerstelijnsprofessionals en organisaties bij kwaliteitsvolle communicatie over eet- en gewichtsproblemen. In het eerste deel vind je achtergrondinformatie om je grondig in het thema te verdiepen. In een tweede deel vind je, afgestemd op de eerstelijn, concrete handvatten en checklists die je snel kan gebruiken.
De aanpak van obesitas en eet- en gewichtsproblemen kent een aantal kernpunten: niet het gewicht, maar de gezondheid, het welzijn en de noden van de persoon staan centraal. Voor eerstelijnswerkers betekent dit vooral: (1) breder kijken, weg van het gewicht, (2) beter afstemmen, samen met de persoon, op de gezondheidsimpact en (3) zonder oordeel communiceren. Hieronder worden deze kernpunten kort toegelicht.
Gezondheid is meer dan een getal op de weegschaal. Kijk daarom naar het geheel: eetgedrag, beweging, slaap, stress, ontspanning, psychisch welzijn en sociale omgeving. Bespreek vooral welke kleine of grotere veranderingen de gezondheid en levenskwaliteit van de persoon kunnen ondersteunen.
Niet: “Hoe krijgen we het gewicht omlaag?”
Wel: “Wat kan de gezondheid en het welzijn van deze persoon versterken?”
Obesitas is niet voor iedereen hetzelfde. Het gewicht alleen vertelt niet hoe het met iemand gaat. Kijk daarom naar lichamelijke gezondheid, psychisch welzijn en dagelijks functioneren, maar ook naar beschermende factoren en wat goed loopt.
Stem de begeleiding af op de gezondheidsimpact, de hulpvraag en de context van de persoon. Zo voorkom je dat het gewicht automatisch bepaalt hoeveel of welke zorg iemand nodig heeft. Het gewicht is één onderdeel van de gezondheidsinschatting, maar bepaalt niet op zichzelf de gezondheidsimpact of de zorgbehoefte.
Obesitas heeft een complexe, multifactoriële etiologie. Biologische, psychologische, sociale, economische en omgevingsfactoren spelen samen een rol en beïnvloeden elkaar. Ook genetische aanleg, slaap, stress, medicatie en de leefomgeving kunnen een rol spelen.
Daarom is obesitas geen kwestie van simpelweg “meer wilskracht” of “betere keuzes maken”. Mensen maken keuzes binnen hun eigen mogelijkheden, kwetsbaarheden en omstandigheden.
Kies voor een taal die de persoon niet reduceert tot zijn of haar gewicht. Luister, vraag door en vermijd schuld en oordeel. Een respectvolle benadering creëert veiligheid en vertrouwen en vormt de basis voor goede zorg.
Een kwaliteitsvolle aanpak van obesitas begint bij een andere blik:
Zo maken we in de eerste lijn ruimte voor persoonlijke, haalbare en gezondheidsgerichte zorg voor mensen met obesitas en voor iedereen met eet- en gewichtsproblemen.
Er wordt heel wat gezegd en geschreven over eten, gewicht en gezondheid. Soms is dit gefundeerd via wetenschappelijke studies, soms iets minder of zelfs niet onderbouwd. Maar zelfs wanneer wetenschappelijke studies worden aangehaald, worden er heel wat fouten gemaakt op het correct interpreteren van de resultaten en conclusies van deze studies.
Wees daarom steeds kritisch over wat er beweerd wordt. Ben je op zoek naar meer handvatten bij het interpreteren van wetenschappelijke studies en cijfers rond eten en gewicht, lees dan verder in de toolbox media. Op die manier kan je ook zelf altijd je bronnen checken en hang je niet af van de informatie die jou door jouw bronnen wordt toegestoken.
Onderstaande checklist kan je hierbij ook helpen:
C. Primus-de Jong, K. Sabbe en S. Sabine, „Ontwikkeling van een reeks kwaliteitsindicatoren om de kwaliteit te bewaken van de zorg die wordt verleend door pediatrische multidisciplinaire obesitascentra (PMOC). Health Services Research (HSR). KCE Reports 372,” Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE), Brussel, 2023.
R. Jeannin, S. D. Groote, K. V. Hoeck, A. Vandeputte en J. Toelen, „A heavy question: how do we approach children with overweight or obesity in 2020?,” Belgian Journal of Pediatrics, vol. 22, nr. 4, pp. 234-239, 2020.
S. Hadjiyannakis, A. Buchholz, J. P. Chanoine, M. M. Jetha, L. Gaboury, J. Hamilton, C. Birken, K. M. Morrison, L. Legault, T. Bridger, S. R. Cook, J. Lyons, A. M. Sharma en G. D. Ball, „The Edmonton Obesity Staging System for Pediatrics: A proposed clinical staging system for paediatric obesity,” Paediatrics and Child Health, vol. 21, pp. 21-26, 2016.
