Vlamingen willen gezonder eten: hoe maken we die keuze gemakkelijker?

Vlamingen willen gezonder eten: hoe maken we die keuze gemakkelijker?

Vlamingen willen wel gezonder eten, maar ze slagen er niet in om die goede bedoelingen ook echt in de praktijk om te zetten. Door hen niet alleen te sensibiliseren over de kracht van gezonde voeding, maar door ook de voedselomgeving aan te pakken, kunnen we gezondere keuzes gemakkelijker, aantrekkelijker en betaalbaarder maken.

Uit de Preventiebarometer 2025 van Sciensano, uitgevoerd in opdracht van het departement Zorg, blijkt een opvallende paradox: een groot deel van de Vlaamse bevolking (58%) wil gezonder eten, maar slaagt er niet in om die intentie om te zetten in gedrag. De resultaten tonen aan dat 6 op de 10 mensen die gezonder willen eten een lage zogenoemde eigen-effectiviteit ervaren: ze twijfelen aan hun vermogen om consequent betere voedingskeuzes te maken. Dit bewijst nog maar eens dat we mensen niet alleen moeten vertellen waarom gezond eten belangrijk is. Het komt er vooral op aan om hen in het dagelijks leven te ondersteunen om die verandering ook echt vol te houden. 

Te weinig tijd, geen kookvaardigheden

In de praktijk lopen velen namelijk tegen dezelfde muren aan: ze hebben te weinig tijd om maaltijden te plannen of te bereiden, of missen de nodige kook- en planningsvaardigheden. Voor wie een lager opleidingsniveau heeft of aangeeft moeilijk rond te komen, zijn die drempels vaak nog hoger, wat bestaande gezondheidsongelijkheden verder vergroot.

Daarnaast wijst de Preventiebarometer ook op de niet te onderschatten invloed van de omgeving. Gezonde voeding is dikwijls duurder, terwijl ongezonde opties overvloedig aanwezig zijn en intensief gepromoot worden.

Andere aanpak nodig: van informeren naar ondersteunen

De bevindingen van Sciensano bevestigen het nog eens: enkel inzetten op informeren of sensibiliseren is onvoldoende. De sleutel tot een effectieve aanpak ligt elders: in een dubbele sporenaanpak.

Langs de ene kant is er nood aan het ondersteunen en versterken van vaardigheden om de zelf-effectiviteit te verhogen. Een belangrijk kader hierbij is eetcompetentie. Eetexpert vat dit samen in de 4G’s: Genieten, Genoeg, Gevarieerd en Gestructureerd eten. Wanneer deze vaardigheden in balans zijn, leiden ze tot een evenwichtig eetpatroon en is de Vlaming beter in staat om zijn intentie om gezond te eten ook om te zetten in werkelijk gedrag.

Anderzijds moeten we de krachten bundelen om de voedselomgeving aan te passen. Concreet betekent dit dat gezondere keuzes gemakkelijker, aantrekkelijker en betaalbaarder moeten worden, terwijl ongezondere opties minder prominent aanwezig zijn.

Uit de Preventiebarometer blijkt dat er binnen de bevolking een breed draagvlak bestaat voor maatregelen die de voedselomgeving gezonder maken. Zo steunt de overgrote meerderheid van de respondenten het beperken van fastfood in de buurt van scholen (82,2%) en het verbieden van reclame voor ongezonde voeding (75,6%). Dat brede maatschappelijk vertrouwen moet beleidsmakers aanmoedigen om verder te gaan dan vrijblijvend advies. Een gezonde omgeving laat mensen net toe om vrijere keuzes te maken.

Rol van Gezond Leven en Eetexpert

Gezond Leven en Eetexpert zetten al langer in op deze tweesporenaanpak. Wij werken niet alleen aan het versterken van individuele vaardigheden via sensibiliserende en educatieve materialen, maar benadrukken ook het belang van een ondersteunende omgeving.

Voor beide organisaties is die omgevingsgerichte aanpak cruciaal. Een omgeving die de toegang tot gezonde voeding voor iedereen verhoogt en competent eetgedrag gemakkelijk maakt, draagt namelijk zowel bij aan een gezonde relatie met voeding en lichaam, als aan het verkleinen van gezondheidsongelijkheid.

Door onder andere scholen, lokale besturen, welzijnsorganisaties en zorgverleners te ondersteunen, stimuleren beide organisaties structurele veranderingen die het voor jong en oud eenvoudiger maken om gezonde keuzes te maken. Denk maar aan de toolbox Gezonde Publieke Ruimte, Snack & Chill of Gezond gewicht in jouw gemeente.

Oproep aan het beleid

De cijfers liegen er niet om: de uitdagingen rond evenwichtige eetgewoonten en de gelijke toegang tot voeding blijven groot. De tweesporenaanpak van Gezond Leven en Eetexpert beoogt die dubbele problematiek tegelijk en daadkrachtig aan te pakken. We zetten zelf actief verder in op het verhogen van de eetcompetentie van de Vlaming en het ondersteunen van organisaties bij het creëren van een gezondere voedselomgeving op plaatsen waar mensen leren, werken en elkaar ontmoeten. In combinatie met aanvullende beleidsmaatregelen, zoals prijsbeleid, reclamebeperkingen en ruimtelijke ingrepen, kunnen we een werkelijk verschil maken. Alleen zo geven we mensen weer de handvaten om hun gezondheid in eigen handen te nemen.

De boodschap van de Preventiebarometer is duidelijk: de wil om gezonder te eten is aanwezig. Samen gaan we verder aan de slag om de voorwaarden te creëren die die wil ook haalbaar maken.

Nuttige links

• Nieuwsbericht Preventiebarometer – resultaten eetvaardigheden
• Nieuwsbericht Sciensano
• Preventiebarometer – resultaten (Sciensano)
• Interactieve tool Preventia (Sciensano)