Nieuwe eerstelijnsrichtlijn Obesitas bij kinderen en jongeren

Een nieuwe eerstelijnsrichtlijn Obesitas bij kinderen en jongeren

De Werkgroep Ontwikkeling Richtlijnen Eerste Lijn (WOREL) ontwikkelde en publiceerde de nieuwe eerstelijnsrichtlijn ‘Obesitas bij kinderen en jongeren’ (26/06/2026). Deze evidence-based richtlijn ondersteunt zorgprofessionals bij de aanpak van obesitas bij kinderen en adolescenten in de eerstelijnszorg. De richtlijn is bedoeld voor alle zorgverleners in het eerste zorgniveau die werken met kinderen en jongeren (2–18 jaar) en helpt hen bij het ontwikkelen van een geïntegreerde, haalbare en op maat gemaakte aanpak.

Deze richtlijn is uniek en vernieuwend omwille van volgende aspecten:

• De richtlijn beschouwt obesitas als een complexe medische aandoening met multifactoriële oorzaken. De richtlijn benadrukt de complexe interactie tussen leefstijl, omgevingsfactoren en genetische predispositie in de ontwikkeling en instandhouding van pediatrische obesitas. De eetlustregulatie wordt gestuurd door een geïntegreerd netwerk van neurale, hormonale, psychologische en genetische mechanismen die de energiebalans bewaken. De chroniciteit van de aandoening wordt in de richtlijn als volgt toegelicht: Gewichtsverandering wordt gereguleerd door fysiologische en hormonale mechanismen die na gewichtsverlies gewichtstoename bevorderen, waardoor langdurig gewichtsbehoud moeilijk is, en obesitas bijgevolg een langdurige behandeling vereist.
• Bijkomend wordt de impact van obesitas in de kindertijd en adolescentie op de fysieke en mentale gezondheid, schoolprestaties en levenskwaliteit benadrukt. Daarnaast blijkt obesitas op jonge leeftijd vaak aan te houden tot in de volwassenheid en verhoogt het risico op chronische aandoeningen, lichamelijke en psychische gezondheidsproblemen, en een hogere morbiditeit en mortaliteit. Het Edmonton Obesity Staging System for Pediatrics (EOSS-P) wordt als instrument naar voren geschoven om deze ernst- en gezondheidsinschatting te maken.
• De richtlijn stimuleert een interdisciplinaire en persoonsgerichte aanpak, met aandacht voor zowel medische en psychosociale factoren.
• De richtlijn benadrukt het belang van een duidelijk samenwerkingskader tussen verschillende disciplines, met duidelijke doorverwijsafspraken.
• De richtlijn biedt praktische handvatten voor diagnostiek, behandelplanning en opvolging in de eerstelijnszorg.
• De richtlijn legt de nadruk op duurzame leefstijlverandering en het versterken van de eigen regie van kinderen en gezinnen, in plaats van een focus uitsluitend op gewichtsverlies. Hierbij beveelt de richtlijn aan om
  • (1) het gezin en de familie van het kind/ de adolescent te betrekken bij de behandeling,
  • (2) het kind/de adolescent, samen met haar/zijn familie/naasten, aan te moedigen om gebruik te maken van persoonlijke vaardigheden en hulpbronnen uit de omgeving;
  • (3) de principes van motiverende gespreksvoering toe te passen om gedragsverandering na te streven en
  • (4) de focus te verleggen van gewicht naar alle aspecten van een gezonde leefstijl.
• Daarnaast biedt de richtlijn handvatten m.b.t. niet-medicamenteuze behandeling, medicamenteuze behandeling en chirurgische ingrepen. M.b.t. de niet-medicamenteuze behandeling wordt het belang benadrukt van werken aan een evenwichtig eetpatroon, beweging stimuleren, slapen alsook het aanpakken van psychosociale barrières en het versterken van het welbevinden. Denk hierbij aan lichaamstevredenheid en emotieregulatie. Hiervoor biedt het ALLES♥ principe handvatten. Zowel een medicamenteuze behandeling als chirurgie kan niet opgestart worden in het eerste zorgniveau, en dient altijd gecombineerd te worden met een intensieve leefstijlbehandeling.
• Ook 5A model voor zelfmanagement ondersteuning wordt binnen de richtlijn naar voren geschoven als belangrijk instrument.
  • ASK: Vraag toestemming om het gewicht te bespreken.
  • ASSESS: Evalueer de brede gezondheidstoestand en de factoren die de behandeling van obesitas kunnen beïnvloeden.
  • ADVISE: Informeer over de voordelen van een gezonde levensstijl op gezondheid, realistische doelen en behandelopties om duurzame verandering na te streven.
  • AGREE: Kom – via gedeelde besluitvorming en een persoonsgerichte aanpak – tot haalbare doelen en een plan om gezondheidsverbetering te bereiken.
  • ASSIST & ARRANGE:
    • Help om de bevorderende en de belemmerende factoren die het behandelplan kunnen beïnvloeden te identificeren en aan te pakken.Help om de meest geschikte zorgverlener(s) te vinden die een multimodale aanpak op maat kan/kunnen toepassen.
    • Regel de opvolging om de doelen en het behandelplan te monitoren en indien nodig bij te stellen.

In een context waarin obesitas bij kinderen een grote impact heeft op de gezondheid en het welzijn, zowel op korte als op lange termijn, wil deze richtlijn bijdragen aan kwalitatief hoogstaande, goed gecoördineerde en duurzame zorg.

De volledige richtlijn vind je terug op de website van WOREL.

Materialen

Volgende materialen van Eetexpert kunnen de eerstelijnsbehandeling van overgewicht bij kinderen ondersteunen:

Stappenplan overgewicht kinderen en jongeren – Huisarts

Stappenplan overgewicht en obesitas bij kinderen en jongeren – huisarts

Stappenplan

– 7.7 MB

Stappenplan overgewicht kinderen – Diëtist

De diëtist kan als hulpverlener nauw betrokken zijn bij de behandeling van kinderen en adolescenten met overgewicht en obesitas.

Stappenplan

– 3.8 MB

Stappenplan eetproblemen – Eerstelijnspsycholoog (ELP)

Eet- en gewichtsproblemen voor de eerstelijnspsycholoog (ELP)

Stappenplan

– 990 KB

Infofiche – Wegwijs in de zorg voor obesitas bij kinderen – huisarts en kinderarts

Als huisarts wegwijs in het zorgtraject obesitas

Infofiche

– 220 KB

Flowchart overgewicht en obesitas kinderen en jongeren – huisarts en kinderarts

Flowchart rond overgewicht en obesitas bij kinderen en jongeren, voor huisarts en kinderarts.

Flowchart

– 712 KB

Infofiche ALLES♥

Een gezonde leefstijl is afwisselend eten, leuk bewegen, lief zijn voor jezelf, emoties hanteren, slapen en sociale verbondenheid.

Infofiche

– 5.9 MB

Informatiepakket – Voor ouders van kinderen met een hoger gewicht

Handvatten voor ouders

Informatiepakket

– 1.8 MB