Deze toolbox ondersteunt eerstelijnsprofessionals en organisaties bij kwaliteitsvolle communicatie over eet- en gewichtsproblemen. In het eerste deel vind je achtergrondinformatie om je grondig in het thema te verdiepen. In een tweede deel vind je, afgestemd op de eerstelijn, concrete handvatten en checklists die je snel kan gebruiken.
Een gezonde leefstijl bestaat uit meer dan enkel en alleen gezond eten en bewegen. Een gezonde leefstijl sluit aan bij volgende leefstijlthema’s:
Als zorgverlener of projectmedewerker binnen de eerstelijn kan je concrete handvaten vinden in dit ALLES♥-kader. Hieronder vind je een eerste toelichting van de verschillende leefstijlthema’s.
Eten doe je elke dag, meerdere keren. Toch hoeft eten geen groot deel van je dagbesteding of gedachten in te nemen. Het is belangrijk om op een ontspannen manier met eten om te gaan, en een evenwichtig eetpatroon uit te bouwen.
Er zijn attitudes en vaardigheden die een evenwichtig eetpatroon ondersteunen. Deze attitudes en vaardigheden worden samengevat onder de vier eetvaardigheden.
Eten is leuk, voeding mag lekker zijn en genieten van eten en van de gegeten hoeveelheid mag.
Nieuw voedsel schrikt niet af, men durft proeven en leert iets lekker te vinden.
Luisteren naar ons lichaam als we eten: hebben we genoeg of nog honger?
Plannen van maaltijden, tussendoortjes en wat er gegeten wordt.
Op school of tijdens het werk zitten de meeste mensen lang stil, maar eigenlijk kan een lichaam daar niet zo goed tegen. Tijdens school- of werktijd af en toe even rechtstaan kan al een groot verschil maken, net als wat beweging na school- of werktijd. Men hoeft hiervoor geen duur fitnessabonnement aan te schaffen. Naar huis fietsen, een blokje rond wandelen, of met vrienden een fito-meter in de buurt zoeken kan reeds helpen! Bewegen vergt soms wat inspanning, maar zorg dat het plezierig blijft en en de grenzen van het lichaam beluisterd en bewaakt blijven.
Het zelfbeeld verwijst naar hoe iemand zichzelf ziet: de ideeën, overtuigingen en innerlijke beelden die iemand heeft over wie hij/zij is. Het zelfbeeld geeft richting aan hoe iemand voelt, denkt, handelt en zichzelf ervaart in sociaal contact met anderen. Het lichaamsbeeld is een onderdeel van het zelfbeeld, en verwijst naar hoe iemand kijkt naar en denkt over zijn/haar lichaam. Zowel het zelfbeeld als het lichaamsbeeld is multidimensioneel: beide bevatten zowel positieve als negatieve ideeën en beelden over respectievelijk zichzelf als het lichaam.
Lichaamstevredenheid is niet hetzelfde als het lichaamsbeeld. Het concept lichaamstevredenheid gaat over het oordeel die iemand heeft over zijn/haar lichaam, en bevat dus een evaluatieve component, met name hoe tevreden iemand is over zijn/haar lichaam. Je goed voelen in je lichaam is niet altijd vanzelfsprekend. Lichaams(on)tevredenheid heeft vaak een grote invloed op iemands zelfvertrouwen, mentale gezondheid en op hoe iemand elke dag in het leven staat.
Lichaamstevredenheid betekent dat de positieve gevoelens overheersen, waardoor iemand zich meestal comfortabel en zelfverzekerd voelt in zijn lijf. Omgekeerd gaat lichaamsontevredenheid vooral gepaard met ontevredenheid en/of schaamte.
Lichaamstevredenheid versterken kan via het MAATJE-kader, bestaande uit 6 belangrijke elementen:
Ondanks wat sociale media mensen doen geloven, moeten we ons niet altijd ‘happy’ voelen. Dipjes (groot en klein) maken deel uit van het leven. Iedereen heeft andere manier om hiermee om te gaan: Slaan met de deuren; Zich terugtrekken; Erover spreken met vriend(inn)en;… Al deze manieren zijn oké, maar het is belangrijk om verschillende manieren of copingstrategieën te hebben om met problemen om te gaan. Het is geen probleem om even alleen te willen zijn, maar als iemand zich telkens terugtrekt bij een tegenslag, kan het probleem ook niet opgelost worden.
Vaak hebben mensen onvoldoende slaap of een onvoldoende kwalitatieve nachtrust. Jongeren hebben bijvoorbeeld ongeveer 9 uur slaap nodig, maar halen dit vaak niet. Ook volwassenen halen vaak geen 7 à 8 uur slaap. Enerzijds omdat verwacht wordt vroeg op school of het werk aanwezig te zijn. Anderzijds omdat we met z’n allen ’s avonds series kijken, gamen, enzovoort en daardoor later gaan slapen of moeilijker inslapen. En in het weekend inhalen door “uit te slapen” maakt maandagochtend extra zwaar!
Toch blijft het belangrijk om ook tijdens de week voldoende te slapen. Voldoende slaap zorgt voor meer frisheid tijdens de les of op het werk, een betere omgang met stress en meer ruimte om te genieten van leuke dingen.
Sociale verbondenheid is belangrijk voor mentaal welzijn en evenwichtig eet- en leefgedrag. Veilige en steunende relaties zorgen voor een gevoel van erbij horen, helpen mensen beter omgaan met stress en emoties en verkleinen de kans dat eten wordt gebruikt als copingmechanisme. Onderzoek toont dat warme relaties samenhangen met meer lichaamstevredenheid, zelfwaardering en evenwichtiger eetgedrag, en bescherming bieden tegen sociale druk en schoonheidsidealen. Een gebrek aan verbondenheid hangt daarentegen samen met meer emotioneel eten en eetproblemen. Sociale steun is ook belangrijk voor herstel en betere behandeluitkomsten. Investeren in warme relaties, open communicatie en een ondersteunende omgeving versterkt daarom de veerkracht en draagt bij aan een gezonde leefstijl.
Lees meer over de verschillende leefstijlthema’s op de onze infopagina:
Infofiche ALLES ❤︎ – Emoties hanteren
Omgaan met emoties als deel van een gezonde leefstijl.
Infofiche
– 261 KB
Infofiche ALLES ❤︎ – Leuk bewegen
Leuk bewegen is gepast bewegen + stilzitten onderbreken + plezier beleven.
Infofiche
– 248 KB
Infofiche ALLES ❤︎ – Lief zijn voor jezelf
Een positief lichaamsbeeld als deel van een gezonde lefstijl.
Infofiche
– 174 KB
Infofiche ALLES ❤︎ – afwisselend eten
Afwisselend eten is meer dan alleen wat je eet.
Infofiche
– 269 KB
Infofiche Gezonde leefstijl ALLES ❤︎ – slaap
Slaap als deel van een gezonde leefstijl.
Infofiche
– 240 KB
D. Hansen, W. Hens, S. Peeters, C. Wittebrood, S. Van Ussel, D. Verleyen en D. Vissers, „Physical Therapy as Treatment for Childhood Obesity in Primary HealthCare: Clinical Recommendation From AXXON (Belgian Physical Therapy Association),” Physical Activity, vol. 96, nr. 6, pp. 850-864, 2016.
Eetexpert, „Eerstelijnsdraaiboek,” Vlaamse Gemeenschap, Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Brussel, 2020.
E. Satter, „Eaiting competence. Nutrition education with the Satter eating competence model,” J Nutr Educ Behav, vol. 39, nr. 5, pp. S189-S194, 2007.
R. Jeannin en A. Vandeputte, Groeiwijzer. Smaakontwikkeling en eetgedrag, Leuven: Eetexpert vzw, 2014.
E. Satter, „Eating competence: definition and evidence for the Satter Eating Competence Model,” J Nutr Educ Behav, vol. 39, nr. 5 Suppl, pp. S142-S153, 2007.
M. Dierckens, B. De Clercq en B. Deforche, „Studie Jongeren en Gezondheid, Deel 4: gezondheidsgedrag – Voeding [Factsheet],” Universiteit Gent , Gent, 2019.
World Health Organisation, „Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age,” World Health Organization, Geneva, 2019.
Vlaams Insituut Gezond Leven, „Beweegadvies volgens leeftijd,” 2021. [Online]. Available: https://www.gezondleven.be/themas/beweging-sedentair-gedrag/beweegadvies-volgens-leeftijd. [Geopend 14 November 2021].
Vlaams Instituut Gezond Leven, „Aanbevelingen beweging, lang stilzitten en slaap: 0 tot en met 5 jaar,” Vlaams Instituut Gezond Leven, Brussel, 2021.
M. Hirshkowitz, K. Whiton, S. Albert, C. Alessi, O. Bruni, L. DonCarlos, N. Haze, J. Herman, E. Katz, L. Kheirandish-Gozal, D. Neubauer, A. O’Donnell, M. Ohayon en P. … Adams Hillard, „National Sleep Foundation’s sleep time duration recommendations:methodology and results summary,” Sleep Health, vol. 1, pp. 40-43, 2015.
V. A.E., D. Ward, J. Fisher, M. Faith, S. Hughes, S. Kremers, D. Misher-Eizenmann, T. O’Connor, H. Patrick en T. Power, „Fundamental constructs in food parenting practices: a content map to guide future research,” Nutrition Reviews, vol. 74, nr. 2, pp. 98-117, 2016.
Medianest, „Schermen? Euh, moet mijn kind niet spelen?,” Mediwaijs, Leuven, 2022.
M. Moradi, H. Mozaffari, M. Askari en L. Azadbakht, „Association between overweight/obesity with depression, anxiety, low self-esteem, and body dissatisfaction in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis,” Ciritical Reviews in Food Science and Nutrition, pp. 1-16, 2020.
T. Cash, „Body image: Past, present and future,” Body Image, nr. 1, pp. 1-5, 2004.
E. Satter, Secrets of feeding a healthy family, Madison: Kelcy Press, 2008.
L. P. Vandenbosch, „Media representation: health and body images,” in International Encyclopedia of Media Effects, New Jersey, USA, Wiley-Blackwell, 2017.
S. Helfert en P. Warschburger, „The face of appearance-related social pressure: gender, age and body mass variations in peer and parental pressure during adolescence,” Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, vol. 7, pp. 16-26, 2013.
M. Levine, N. Piran en K. Jasper, „Eating Disorders,” in Handbook of Adolescent Behavioral Problems: Evidence-Based Approaches to Prevention and Treatment, New York, Springer Science + Business Media, 2015, pp. 305-328.
M. Levine en L. Smolak, „The role of protective factors in the prevention of negative body image and disordered eating,” Eating Disorders, vol. 24, pp. 39-46, 2016.
J. Pennesi en T. Wade, „A systematic review of the existing models of disordered eating: Do they inform the development of effective interventions?,” Clinical Psychology Reviews, vol. 43, pp. 175-192, 2016.
E. vzw, „Stappenplan voor preventie van eet- en gewichtsproblemen bij jongeren,” Eetexpert, Leuven, 2018.
E. Moens, „Emotieregulatie in de diëtistenpraktijk,” in Kennisdag Eetexpert 2022, Leuven, 2022.
