Cijfers
Cijfers België : Gewichtsproblemen bij kinderen en jongeren
Voor België kan de gewichtsstatus voor kinderen en jongeren worden opgevolgd via de Gezondheidsenquête en de Voedselconsumptiepeiling. De Gezondheidsenquête bevraagt kinderen en jongeren van 2 tot 17 jaar en maakt gebruik van zelfrapportage om de BMI-gegevens te bekomen. Bij de Voedselconsumptiepeiling worden lengte en gewicht gemeten waardoor men een objectieve schatting krijgt van BMI.
Samenvattend
Uit de Gezondheidsenquête (2023-2024) blijkt dat 19.4% van de Belgische kinderen en jongeren tussen 2 en 17 jaar overgewicht heeft, waarbij 4.8% beantwoordt aan de criteria voor obesitas. Deze cijfers zijn niet significant verschillend met deze uit 2013 en 2018. Dat wil zeggen dat de cijfers stabiel zijn gebleven.
De cijfers uit de Voedselconsumptiepeiling (2022-2023) zijn vergelijkbaar. De prevalentie voor overgewicht voor kinderen tussen 3 en 9 jaar is 16.7%, voor kinderen tussen 10 en 17 jaar is de prevalentie 20.8%. Voor obesitas is de prevalentie voor kinderen tussen 3 en 9 jaar 4.3%, voor kinderen tussen 10 en 17 jaar is de prevalentie gelijk aan 6.7%.
Vergelijken van prevalenties tussen de verschillende studies
Bij kinderen en jongeren is het niet altijd mogelijk om de prevalenties voor gewichtsproblemen tussen studies te vergelijken. Studies verschillen onderling vaak in de keuze voor de criteria (bijvoorbeeld de IOTF-criteria of de WHO-criteria, zie ook helemaal onderaan) die bepalen of er sprake is van ondergewicht, een normaal gewicht, overgewicht of obesitas. Bovendien hanteren verschillende studies vaak verschillende leeftijdscategorieën.
Per studie geven we telkens aan welke criteria en leeftijdscategorieën gehanteerd werden.
Overgewicht bij jongeren in Vlaanderen volgens de Gezondheidsenquête
Binnen de Gezondheidsenquête wordt er voor de bepaling van overgewicht en obesitas gebruik gemaakt van de IOTF-criteria. De recentste cijfers zijn:
Tabel 1. Overgewicht bij jongeren in Vlaanderen volgens de Gezondheidsenquête (Sciensano).
| Overgewicht | BI | Obesitas | BI | |
| 2013 (2-17j) | 18.2 | [15.3; 21.2)] | 6.3 | [4.4;8.1] |
| 2018 (2-17j) | 19.0 | [16.5; 21.6] | 5.8 | [4.4; 7.1] |
| 2023-2024 (2-17j) | 19.4 | [15.9; 22.8] | 4.8 | [2.6; 7.0] |
Zowel voor obesitas als overgewicht zijn er geen significante verschillent tussen de verschillende jaren waarin de enquête werd afgenomen. De data van de gezondheidsenquête suggereert dus een stabilisatie van de prevalenties.
Gewichtsstatus van jongeren in België binnen de Voedeselconsumptiepeiling
De voedselconsumptiepeiling (VCP) is een uitgebreide bevraging van de voedingsgewoonten bij de Belgische bevolking. Binnen de VCP worden gewicht en lengte gestandaardiseerd gemeten door de onderzoekers. De BMI-gegevens van de VCP zijn daardoor kwalitatief beter dan de gegevens van onderzoeken waar gebruik wordt gemaakt van zelfrapportage. Voor kinderen en jongeren werd gebruik gemaakt van de IOTF-criteria om de prevalenties binnen de BMI-categorieën te bepalen. In 2014 waren de prevalenties voor de BMI-categorieën voor kinderen en jongeren als volgt:
Tabel 2. Gewichtsstatus van jongeren in België per leeftijdscategorie binnen de VCP (Sciensano).
| 2014-2015 | 2022-2023 | |
| Overgewicht | ||
| 3 tot 9j | 16.7% | 18.5% |
| 10 tot 17j | 18.4% | 20.8% |
| Obesitas | ||
| 3 tot 9j | 4.3% | 4.1% |
| 10 tot 17j | 4.7% | 6.7% |
Zowel voor overgewicht als obesitas werden er geen significante verschillen gerapporteerd tussen 2014-2015 en 2022-2023.
De verschillende BMI-criteria
Omdat kinderen en jongeren nog in volle groei zijn, kan men geen gebruik maken van de BMI-criteria gehanteerd bij volwassenen. Verschillende organisaties kwamen met een voorstel voor criteria om te gebruiken bij kinderen en jongeren: de ‘International Obesity Task Force’ (IOTF) bepaalden de BMI-criteria voor overgewicht en obesitas aan de hand van de gewichtscurve die op de leeftijd van 18 jaar uitkomt op BMI 25/30 (zie ook: Cole & Lobstein, 2012). Op een gelijkaardige manier werden er ook voor Vlaanderen BMI-criteria geconstrueerd. De WHO hanteert dan weer een totaal ander criterium, in hun laatste rapport spreekt men van overgewicht als het gewicht van het kind/jongere meer dan 1 standaarddeviaties hoger is dan de mediaan. Men spreekt van obesitas wanneer het gewicht meer dan 2 standaarddeviaties hoger is dan de mediaan. Omdat er binnen verschillende studies verschillende criteria worden gehanteerd is het moeilijker om cijfers rechtstreeks tussen studies te vergelijken. Er wordt vanuit gegaan dat de criteria van de WHO minder streng zijn dan de IOTF- of de Vlaamse criteria (NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC), 2017). Dit wil zeggen dat de prevalenties voor overgewicht en obesitas gebaseerd op de criteria van de WHO systematisch hoger zullen liggen dan deze gebaseerd op de IOTF- of Vlaamse criteria.