Voor u gelezen: Mental Health Impacts of Self‐Help Interventions for the Treatment and Prevention of Eating Disorders. A Meta‐Analysis.

Voor u gelezen: Mental Health Impacts of Self‐Help Interventions for the Treatment and Prevention of Eating Disorders. A Meta‐Analysis. 

Wat is het effect van zelfhulpinterventies op mentaal welbevinden van mensen met een risico op of met (symptomen van) een eetstoornis: een meta-analyse van gerandomiseerde trials

Inleiding

Ondanks de ontwikkelingen in de interventies zowel voor de preventie als voor de behandeling van eetstoornissen, heeft 80% van mensen met een risico op of met een eetstoornis geen toegang tot hulp. Daar zijn verschillende redenen voor: de kostprijs, ervaren stigma, bereikbaarheid en beschikbaarheid van gespecialiseerde zorg. Net voor die groep mensen kunnen zelfhulpinterventies een waardevolle optie zijn.

Wat verstaan we onder ‘zelfhulpinterventie’?

Zelfhulpinterventies zijn gebaseerd op theoretische kaders van bestaande behandelingen voor eetstoornissen (zoals bv. cognitieve gedragstherapie). Bestaande protocollen worden aangepast naar een werkvorm die geschikt is voor een zelfhulpinterventie (bv. een online platform, of in boekvorm). De interventie kan volledig gebaseerd zijn op zelfhulp met een grotere autonomie en flexibiliteit voor de gebruiker. Het kan ook met begeleiding van een hulpverlener, wat iets meer effect zou hebben dan volledige zelfhulp.

Onderzoek toont aan dat deze zelfhulpinterventies zowel de risicofactoren als de symptomen van eetstoornissen verminderen.

We weten echter nog niet of deze zelfhulpinterventies ook een positief effect hebben op het algemeen welbevinden, de levenskwaliteit en het dagelijks functioneren van mensen met een eetstoornis. Eetstoornissen gaan vaak samen met depressieve of angstsymptomen die de therapie kunnen bemoeilijken en een grote impact hebben op hoe de cliënt zich voelt. 

Daarom evalueert deze meta-analyse het effect van zelfhulpinterventies zowel gericht op de preventie, vroeginterventie en behandeling van eetstoornis op het mentaal welbevinden van mensen met een eetstoornis.

Daarbij wordt verondersteld dat de technieken die in deze zelfhulpinterventies opgenomen zijn zoals cognitieve herstructurering, mindfulness en problem-solving mogelijk ook het mentaal welbevinden verbeteren.

Belangrijk is wel dat mentaal welbevinden een secondaire uitkomst is, terwijl het primaire doel van de zelfhulpinterventie gericht is op de verbetering van de eetstoornissymptomen. Dit is belangrijk voor de interpretatie van de bevindingen.

Hoe werd de meta-analyse uitgevoerd?

Studies kwamen in aanmerking voor de meta-analyse als ze aan de volgende criteria voldeden:

• Opzet van onderzoek: gerandomiseerde, gecontroleerde trials (RCT) waarin zelfhulpinterventies (voor preventie, vroeginterventie, behandeling) werden vergeleken met een controlegroep en met mentaal welbevinden als secondaire uitkomst.
• Populatie: zowel personen met een diagnose van een eetstoornis of een risico voor de ontwikkeling van een eetstoornis.
• Zelfhulpinterventies: gestructureerde interventies of een set van therapeutische taken die zonder begeleiding werden uitgevoerd (dus zonder tussenkomst van onderzoeker, hulpverlener of peer). Interventies met technische (troubleshooting) of geautomatiseerde hulp (bv; herinneringsemails) werden geïncludeerd.
• Werkvorm van de interventies: boekvorm, website, app, computer of audio-opname
• Controlegroepen: wachtlijst, de gebruikelijke behandeling, informatiebrochures, placebo-interventie.
• Uitkomsten van mentaal welbevinden: depressie, angst, distress, psychosociale problemen, levenskwaliteit en zelfvertrouwen. Uitkomsten werden behouden indien deze in minstens 5 trials gemeten werden.

Welke studies werden geïncludeerd?

Zevenentwintig studies beantwoordden aan de inclusiecriteria; 9 met een klinische populatie (eetbuistoornis, boulimia nervosa of een transdiagnostische diagnose), 18 met een niet-klinische populatie (dwz met risico/symptomen van eetstoornissen maar geen diagnose)

• Zefhulpinterventies: Cognitieve-gedragstherapie (n=18), dissonantie-gebaseerde interventies (n=5), derde generatie gedragsbenaderingen (dialectische gedragstherapie, compassion therapie, ACT) (n=4), psychoeducatie (n=3) en ‘imaginaire rescripting’ (n=1).
• Werkvorm: digitaal via web (n=17), app (n=3), computer (n=2), chatbot (n=1); boek (n=4) en hand-outs (n=1).
• Controlegroep: wachtlijst (n=23)
• De duur van de follow-up varieerde tussen één tot 24 weken. De leeftijd van de deelnemers was van 16 tot 46 jaar, met 12 studies in een jongere populatie (gemiddelde leeftijd 25 jaar).

Wat was het effect van deze interventies op het mentaalwelbevinden van de deelnemers?

• In de niet-klinische populaties werden er kleine maar significante verschillen gevonden voor depressie (g=0.24), angst (g=0.23), distress (g=0.23) en zelfvertrouwen (g=0.18) in vergelijking met de controlegroep.

Deze bevindingen waren robuust na correctie voor kleine steekproeven, outliers en eventuele bias. Positieve effecten op depressie en angst bleven ook behouden wanneer er rekening werd gehouden met duur van de follow-up, formaat en theoretisch kader.

• In de klinische groepen zijn de resultaten minder duidelijk. Er werden wel significante effecten gevonden voor angst, levenskwaliteit en psychosociale problemen, maar de betrouwbaarheidsintervallen waren breed. Dit betekent dat de schatting minder nauwkeurig is en er een grotere foutmarge kan zijn. Daarnaast waren er ook minder studies met klinische steekproeven voor de meta-analyse. De auteurs besluiten dat op basis van de huidige data het niet duidelijk is of deze zelfhulpinterventies effectief zijn voor het verbeteren van de mentale gezondheid van personen met een eetstoornis.

Enkele beperkingen van de meta-analyse:

De auteurs vermelden een vijftal beperkingen: klein aantal studies voor sommige meta-analyses, variëteit in vragenlijsten om mentaal welbevinden te meten, sub analyses op basis van bv. karakteristieken van de interventie of populatie konden niet uitgevoerd worden omwille van het beperkt aantal studies, de homogeniteit van de populaties en de onmogelijkheid om klinisch relevante effecten te rapporteren. 

Besluit

De auteurs concluderen dat zelfhulpinterventies voor de preventie en de behandeling van mensen met een eetstoornis mogelijk een verbetering kunnen brengen in sommige aspecten van mentaal welbevinden. Het mechanisme achter deze verbeteringen kennen we nog niet en verder onderzoek hiernaar is wenselijk. Deze zelfhulpinterventies kunnen makkelijk op grote schaal verspreid worden. De auteurs menen dat zelfs met kleine effecten de brede verspreiding een significante impact kan hebben op de volksgezondheid.

Bron: Linardon J, Jarman HK, Liu C, Anderson C, McClure Z, Messer M. Mental Health Impacts of Self-Help Interventions for the Treatment and Prevention of Eating Disorders. A Meta-Analysis. Int J Eat Disord. 2025 May;58(5):815-831. doi: 10.1002/eat.24405. Epub 2025 Mar 3. PMID: 40026263; PMCID: PMC12067516.

Voetnota: Hedges’ g effect size werden gerapporteerd omdat deze berekening corrigeert voor mogelijke bias door kleine steekproeven.