Gezonde leefstijl vind je in ALLES
Je wil gezond zijn, en je lichaam geven wat het nodig heeft om zo goed mogelijk te functioneren. Maar hoe doe je dat nu? Hoe kan je een gezond groeiproces ondersteunen? Wel, het acroniem ALLES staat voor de belangrijke leefstijlthema’s in de preventie van eet- en gewichtsproblemen.
Afwisselend eten
Leuk bewegen
Lief zijn voor jezelf/lichaam
Emoties hanteren
Slaap
Een gezonde leefstijl bestaat uit meer dan enkel en alleen gezond eten en bewegen. Een gezonde leefstijl sluit aan bij volgende leefstijlthema’s:
- Afwisselend eten
- Leuk bewegen
- Lief zijn voor jezelf
- Emoties hanteren
- Slaap
Een gezonde leefstijl is afwisselend eten, leuk bewegen, lief zijn voor jezelf, emoties hanteren en slapen.
Infofiche
– 243 KB
Infofiche PERKS – ALLES English version
Engelstalige versie van de fiche ‘gezonde leefstijl ALLES’
Infofiche
– 2.7 MB
Infofiche ALLES – Jonge kinderen
Hoe ondersteun je als eerstelijnshulpverlener of preventiewerker de ALLES-groeithema’s bij jonge kinderen?
Infofiche
– 221 KB
Afwisselend eten
Eten doe je elke dag, meerdere keren. Toch hoeft eten geen groot deel van je dagbesteding of gedachten in te nemen. Het is belangrijk om op een ontspannen manier met eten om te gaan, en een evenwichtig eetpatroon uit te bouwen.
Er zijn attitudes en vaardigheden die een evenwichtig patroon ondersteunen. Deze attitudes en vaardigheden worden samengevat onder het begrip eetcompetentie. Binnen Eetexpert noemen we hen de 4 G’s van competent eetgedrag.
Wat is competent eetgedrag?
Een goede herkenning van verstoord eetgedrag vraagt een duidelijke omschrijving van competent eetgedrag. Competent eetgedrag gaat niet alleen over wat men eet, maar ook over hoe men eet en de manier waarop men naar voeding en eetgedrag kijkt. Competent eetgedrag vergt een zeker mate van controle, maar deze controle mag niet overheersen of interfereren met het genot dat voeding kan geven: eten moet blijven gebeuren in een ontspannen sfeer.
In het kader van de ALLES wordt de term afwisselend eten gebruikt om te verwijzen naar competent eetgedrag
De vier eetvaardigheden
Er zijn attitudes en vaardigheden die onderdeel zijn van competent eetgedrag of eetcompetentie. Eetcompetentie bestaat dus uit vier eetvaardigheden. Binnen Eetexpert noemen we dit de 4 G’s van competent eetgedrag.
Afbeelding: De 4 G’s van competent eetgedrag.
Genieten
Eten is leuk, voeding mag lekker zijn en genieten van eten en van de gegeten hoeveelheid mag.
Gevarieerd
Er wordt voldoende gevarieerd en nieuw voedsel schrikt niet af. Men durft proeven en leert iets lekker te vinden.
Genoeg
Luisteren naar ons lichaam als we eten: hebben we genoeg of nog honger?
Gestructureerd
Er is regelmaat en planning in de maaltijden, tussendoortjes en wat er gegeten wordt.
Haperen in eetvaardigheden
De vier eetvaardigheden kunnen niet zonder elkaar: ze zijn alle vier nodig om te kunnen spreken van competent eetgedrag. Het genieten van eten gaat samen met de vaardigheden rond het luisteren naar honger en verzadigingssignalen (genoeg), de vaardigheden om evenwichtige maaltijden samen te stellen en te plannen (gestructureerd) en de durf om te variëren en om nieuwe smaken en voeding te proberen (gevarieerd). Bij een onevenwicht tussen deze vaardigheden spreken we dan ook van een hapering in eetgedrag.
Mogelijke haperingen
- Te veel nadruk op structuur: te veel nadruk leggen op structuur, planning en wat er gegeten wordt waardoor men niet meer kan genieten.
- Te veel nadruk op genieten: te veel nadruk op genieten, waardoor er geen vaste eetstructuur is of men moeite heeft om naar hongersignalen te luisteren
- Te weinig nadruk op gevarieerd: te eenzijdig eten of moeilijkheden met het proberen van onbekende voeding waardoor ook het genieten van eten in gedrang komt.
Competent eetgedrag en eetproblemen
Ook binnen onderzoek werd er aangetoond dat er een relatie is tussen competent eetgedrag en eetproblemen/eetstoornissen: mensen die hoog scoren op competent eetgedrag rapporteren minder symptomen en kenmerken van eetstoornissen (Brown, Larsen, Nyland & Eggett, 2013; Lohse, Satter, Horacek, Gebreselassie & Oakland, 2007).
Kan je competent eetgedrag aanleren?
Uit onderzoek blijkt dat kinderen die ouders met goede eetvaardigheden hebben, zelf ook vaker over goede eetvaardigheden beschikken. Eetvaardigheden lijken dus binnen gezinnen aan elkaar te worden doorgegeven. Maar ook op latere leeftijd, als volwassene, kan je nog leren om eetcompetent te zijn.
Voorbeeld
Ruby maakt wekelijks een boodschappenlijst, ze kiest ingrediënten waar ze verschillende maaltijden mee kan bereiden. Op die manier heeft ze weinig overschotten en moet ze niet veel weggooien. Ruby eet meestal op hetzelfde tijdstip, haar lichaam lijkt erop geprogrammeerd, een beetje eerder voelt ze de honger komen. Ze kijkt welke gerechten ze voor die week gepland had, en kiest waar ze die dag zin in heeft. Na het eten heeft ze een voldaan gevoel. Soms heeft ze geen zin in de gerechten die op haar lijstje staan, dan experimenteert ze met wat er in haar kast staat en probeert ze nieuwe gerechten te bedenken. Ruby eet graag gevarieerd en gaat soms op ontdekkingstocht. Ze haalt er plezier uit om met allerlei simpele ingrediënten kleurrijke gerechten op tafel te zetten. Ze heeft het geluk kortbij een Afrikaanse supermarkt te wonen, regelmatig gaat ze op zoek naar nieuwe ingrediënten of onbekende exotisch groenten en fruit.”
Ruby’s relatie met eten en voeding laat enkele kenmerken zien die erop wijzen dat ze competent eetgedrag stelt. Ze heeft een zekere mate van controle over haar eetgedrag: ze maakt boodschappenlijstjes, houdt zich aan een vaste eetstructuur en eet tot ze een voldaan gevoel heeft. Toch blijft ze ook genieten van eten en het bereiden van voedsel en gaat ze graag op ontdekking naar nieuwe smaken en voeding. Ze vertoont enkele attitudes en vaardigheden die een evenwichtig patroon ondersteunen. Deze attitudes en vaardigheden worden samengevat onder competent eetgedrag.
Op zoek naar inspiratie?
- Onze infofiche Afwisselend eten geeft handvatten om de vier eetvaardigheden te versterken.
- De voedingsdriehoek (Vlaams Instituut Gezond Leven) geeft info over welke voeding goed is voor je lichaam én de planeet. Zo kan je al volop werken aan een gevarieerd voedingspatroon.
- Nubel heeft ondersteuningsmateriaal om een goede portiegrootte in te schatten met behulp van (delen van) je hand, voor kinderen, jongeren en volwassenen.
Infofiche ALLES – afwisselend eten – sport
Eten met sport-specifieke eetcompetenties.
Infofiche
1h 15m 32s
– 250 KB
Infofiche – afwisselend eten bij jongeren – gezin
Hoe ondersteun je als ouder of zorgfiguur de eetvaardigheden van jongeren?
Infofiche
– 218 KB
Leuk bewegen
Op school of tijdens het werk zitten de meeste mensen lang stil, maar eigenlijk kan een lichaam daar niet zo goed tegen. Sta elk half uur even recht als dat kan. Geef je lichaam ook na school of na het werk wat beweging! Je hoeft hiervoor geen duur fitnessabonnement aan te schaffen. Fiets naar huis, wandel eens een blokje rond, of zoek met vrienden naar een fito-meter in je buurt! Bewegen vergt soms wat inspanning, maar zorg dat het plezierig blijft en bewaak de grenzen van jouw lichaam.
Sommigen vinden het leuk om een vaste sportgroep te hebben of zich aan te sluiten bij een club in hun buurt. Bekijk wat jij het fijnst en haalbaarst vindt. Vind je bewegen soms wat saai? Probeer eens een game of app uit waarbij je beweegt! Je hebt zelfs een loop app waarbij je achtervolgd wordt door zombies. Een beetje googelen kan heel wat inspiratie geven!
Op zoek naar inspiratie?
- Onze infofiche Leuk bewegen geeft handvatten om te bewegen in balans met de noden van je lichaam en je geest.
- In de bewegingsdriehoek (Gezond Leven) vind je handvatten om tot een gezonde mix van zitten, staan en bewegen te komen.
Infofiche ALLES – Leuk bewegen
Leuk bewegen is gepast bewegen + stilzitten onderbreken + plezier beleven.
Infofiche
– 249 KB
Lief zijn voor jezelf en je lichaam
Voel je je soms ook onzeker over jezelf? Vergelijk je je dan met anderen? We hebben de neiging om in te zoomen op wat nog beter kan, en dat geeft soms (onnodige) negativiteit naar onszelf. Draai het af en toe eens om. Waar ben jij goed in? Welke eigenschap waarderen je familie en vrienden aan jou? Kijk naar je eigen vooruitgang.
Ons lichaam en hoe we eruit zien staan vaak onder druk. Hierdoor heb je soms de neiging om je enkel te richten op je uiterlijk en bovenal op je gewicht. Staar je niet blind op onrealistische lichaamsidealen. Je lichaam brengt je waar je wil zijn, je kan er plezier mee maken, je ontspannen,… Waardeer wat je lichaam allemaal voor je doet en draag er goed zorg voor. Elk lichaam mag er zijn, en iedereen verschilt.
Vaak hoor je in de media dat overgewicht wil zeggen dat iemand ongezond is. Als je naar alle personen samen kijkt, klopt het dat overgewicht geassocieerd is met gezondheidsproblemen als diabetes en hart- en vaatziekten. Echter, als je naar één persoon kijkt gaat deze stelling niet op. Aan de hand van iemands gewicht alleen kan je niet afleiden of deze persoon gezond is. Zo zijn er heel wat mensen die evenwichtig eten, voldoende bewegen en slapen, maar wat slanker of voller zijn dan gemiddeld. Terwijl je ook personen hebt die misschien net wel een gemiddeld gewicht hebben, maar metabool ongezond zijn door ongezonde voeding, roken, enzovoort. Gezondheid kan je afleiden door iemands leefstijl en niet enkel door het getal op de weegschaal. Staar je hier dus niet blind op.
Enkele tips:
- Wees jezelf op school/op je werk en bij je vrienden, hier word je gelukkiger van dan doen alsof.
- Vergelijk je niet met anderen. Kijk naar waar jij goed in bent!
- Beoordeel anderen niet op hun uiterlijk en ga hier ook niet in mee als anderen dit doen.
Zelfbeeld
Zelfbeeld verwijst naar hoe je jezelf ziet: de ideeën, overtuigingen en innerlijke beelden die jij hebt over wie je bent. Het geeft richting aan hoe je je voelt, denkt, handelt en jezelf ervaart in contact met anderen. Het zelfbeeld is multidimensionaal: het bevat zowel positieve als negatieve representaties over jezelf.
Zelfwaardering gaat een stap verder en omvat het oordeel dat je hebt over dat zelfbeeld. Het zegt iets over hoe tevreden je bent met jezelf en in welke mate je jezelf waardeert.
Bij een evenwichtige zelfwaardering kunnen sterktes en zwaktes naast elkaar bestaan. Jongeren met voldoende zelfwaardering ervaren vertrouwen en het gevoel dat ze uitdagingen aankunnen. Tijdens de ontwikkeling wordt het zelfbeeld realistischer en wordt het meer beïnvloed door de omgeving. Ouders en vrienden spelen daarbij een grote rol.
Vanaf ongeveer 8 jaar vergelijken kinderen zich vaker met anderen. Tijdens het begin van de adolescentie daalt het zelfwaardegevoel vaak tijdelijk. Dit hoort bij de normale ontwikkeling. Later in de adolescentie stijgt de zelfwaardering terug en stabiliseert deze richting volwassenheid.
Onderzoekers maken onderscheid tussen twee componenten m.b.t. zelfwaardering:
- Globale zelfwaardering: de algemene evaluatie over jezelf (bv. “Ik ben best tevreden met mezelf”).
- Domeinspecifieke zelfwaardering: de beoordeling binnen een bepaald domein, (bv. school, sport, sociale contacten, lichaamsbeeld)
In de adolescentie nemen de verschillende domeinen van zelfwaardering toe door groei in identiteit en nieuwe sociale rollen. Bij meisjes blijkt uiterlijk vaak een belangrijk domein in de zelfwaardering. Overmatige focus op uiterlijk (vooral gewicht en lichaamsvormen) is een risicofactor en kenmerk van eetstoornissen.
Lichaamsbeeld
Het lichaamsbeeld is een onderdeel van het zelfbeeld en verwijst naar hoe we naar ons lichaam kijken en denken. Het beïnvloedt ook onze gevoelens, attitudes, waarnemingen en gedragingen. Ook lichaamsbeeld is multidimensioneel en bevat zowel positieve als negatieve ideeën en beelden over ons lichaam.
Dit verschilt van:
- Lichaamsbeleving: hoe je je lichaam van binnenuit ervaart en bewoont — de subjectieve en zintuiglijke, soms emotionele verbinding met je lijf (zoals het herkennen van lichamelijke signalen of behoeften).
- Lichaamstevredenheid: het oordeel dat je hebt over je lichaam – en bevat een evaluatieve component (hoe tevreden ben je met je lichaam)
Lichaamsontevredenheid (negatief lichaamsbeeld) gaat gepaard met ontevredenheid en/of schaamte
Lichaamstevredenheid (positief lichaamsbeeld) is méér dan enkel ‘niet ontevreden zijn’ Het is actief opbouwd en omvat verschillende onderdelen waar uiterlijk slechts één onderdeel van is (Wood-Barcalow, 2021). Deze verschillende facetten vatten we samen onder het acroniem ‘MAATJE‘:
- M – Mooi? Verbreed je schoonheidsideaal Brede kijk op schoonheid: erken dat schoonheid veelzijdig is en niet bepaald wordt door één standaard. Schoonheid zit in diversiteit, uniciteit en expressie, niet alleen in uiterlijkheidsnormen.
- A – Accepteer jezelf, ook de imperfecties
Lichaamsacceptatie: je lichaam omarmen zoals het is, inclusief eigenschappen die afwijken van traditionele schoonheidsidealen.
- A – Apprecieer wat je lichaam voor je doet
Lichaamsappreciatie en functionaliteit: richt je aandacht op wat je lichaam kan en betekent (kracht, gezondheid, beweging, plezier), in plaats van alleen op hoe het eruitziet.
- T – Tijd voor zelfzorg en zorg dragen voor je lichaam
Zelfzorg: luisteren naar je lichaam, grenzen respecteren, rust en voeding verzorgen en bewegen op een manier die goed voelt.
- J – Juich en straal bij wat je deugd doet
Innerlijke positiviteit: activiteiten doen die je vreugde geven, jezelf waarderen in wat je voelt en uitstraalt — plezier versterkt de verbinding met je lichaam.
- E – Evalueer de informatie die binnenkomt
Informatie filteren: negatieve, perfectionistische en lichaamskritische boodschappen (bijv. via social media) herkennen, in vraag stellen en actief afwijzen.
Waarom dit belangrijk is in de adolescentie
Tevreden zijn met je eigen lichaam is cruciaal tijdens de adolescentie omdat dit een periode is waarin jongeren door psychologische ontwikkelingsuitdagingen, sociale druk en biologische veranderingen gevoeliger zijn voor het ontwikkelen van een negatief lichaamsbeeld.
Een negatief lichaamsbeeld kan leiden tot ongezonde strategieën zoals lijnen en maaltijden overslaan om hun gewicht te controleren. Dit verhoogt het risico op het ontstaan van eetstoornissen en het hangt samen met een hoger risico op andere klachten zoals depressieve symptomen, angstsymptomen en middelenmisbruik.
Lichaamstevredenheid bij elk kind
Wanneer personen rondom jongeren (zoals ouders, leerkrachten…) weten wat een positief lichaamsbeeld inhoudt, kunnen ze hier ook actief op inzetten, en worden ze als het ware een helper of ‘body buddy’ voor hen.
Bijkomend, gelet op de brede fysieke en psychosociale impact van lichaamsontevredenheid bij jongeren is het van essentieel belang om preventieve programma’s te ontwikkelen die inzetten op lichaamstevredenheid in deze doelgroep. Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt het belang van interventies die gericht zijn op het versterken van de verschillende facetten van een positief lichaamsbeeld en tonen veelbelovende eerste resultaten aan.
Samengevat, door jongeren vroegtijdig vaardigheden aan te leren om hun eigen lichaam te kunnen omarmen, kunnen fysieke en psychosociale problemen op latere leeftijd voorkomen worden. Dit benadrukt de noodzaak om lichaamstevredenheid en het versterken van een positief lichaamsbeeld op te nemen in preventieve gezondheidsprogramma’s voor jongeren.
Ouders kunnen hierin een belangrijke rol spelen. Niet omdat ze zelf alles perfect moeten doen, maar omdat zij het krachtigste rolmodel zijn voor hun kind. Hoe je als ouder praat over je eigen lichaam en dat van anderen, hoe je omgaat met eten, bewegen, zelfzorg… dat alles vormt mee hoe een kind naar zichzelf en zijn of haar lichaam kijkt.
Naar de pagina maatje: lichaamstevredenheid bij elk kind voor concrete tips en informatie
Infofiche – Jouw MAATJE voor lichaamstevredenheid
De 6 elementen van lichaamstevredenheid.
Infofiche
– 383 KB
Informatiepakket voor ouders – Lichaamstevredenheid bij elk kind
Voor ouders
Informatiepakket
– 800 KB
Werken aan lief zijn voor jezelf: mediaweerbaarheid
Vandaag de dag spelen diverse media, en in het bijzonder sociale media, een rol in ons lichaamsbeeld. Niet alleen zijn er diverse technieken om foto’s van anderen bij te werken tot een ideaalbeeld; die “anderen” zijn nu ook niet langer onbereikbare celebrities, maar onze eigen vrienden en kennissen. En die vergelijking komt extra hard binnen. Kritisch denken ten opzichte van beelden in de media én ons eigen gebruik onder de loep nemen, zijn dus belangrijke vaardigheden.
Meer info
- Sociale media en lichaamsbeeld: een update in speedtempo (met filmpje)
- Mediagebruik en sociale vergelijking: toelichting bij de risicofactoren
- Omgaan met problematische online activiteiten (voor preventiewerkers en hulpverleners)
Op zoek naar inspiratie?
- In onze infofiche Lief zijn voor jezelf vind je handvatten om een positief lichaamsbeeld op te bouwen
- In onze infofiche Lief zijn voor jezelf – gezin ontdek je hoe je als ouder het lichaamsbeeld van je kind kan ondersteunen
Infofiche ALLES – Lief zijn voor jezelf
Een positief lichaamsbeeld als deel van een gezonde lefstijl.
Infofiche
– 174 KB
Infofiche ALLES – Lief zijn voor jezelf – Gezin
Hoe ondersteun je als ouder het lichaamsbeeld van je kind?
Infofiche
– 245 KB
Infofiche ALLES – lief zijn voor jezelf – sport
Een positieve lichaamsbeleving als bouwsteen voor een sporter in balans.
Infofiche
– 354 KB
Emoties hanteren
Ondanks wat sociale media ons doen geloven, moeten we ons niet altijd ‘happy’ voelen. Dipjes (groot en klein) maken deel uit van het leven. Op welke manier ga jij hier mee om? Sla je met de deuren? Of trek je je net terug? Spreek je er wel eens over met een vriend(in) of iemand anders die je vertrouwt? Al deze manieren zijn oké, maar zorg dat je verschillende manieren hebt om met je problemen om te gaan. Het is geen probleem om even alleen te willen zijn, maar als je je telkens terugtrekt bij een tegenslag, kan je je probleem ook niet oplossen.
Minder fijne emoties onderdrukken?
Wanneer mensen minder fijne emoties ervaren gaan ze vaak op zoek naar manieren om deze emoties niet te moeten voelen of te onderdrukken. Onderdrukken van minder fijne emoties werkt vaak op korte termijn, maar op langere termijn zorgt dit er net voor dat je vastloopt en het minder leuke gevoel zelfs sterker wordt. Onderzoek toont aan dat je beter met moeilijke momenten kan omgaan wanneer je niet vecht tegen je (minder fijne) gevoelens, maar deze net opmerkt, accepteert, onderzoekt wat het gevoel jou wil vertellen en er nadien actief mee aan de slag gaat (door er bijvoorbeeld over te praten).
Emotieregulatie en coping
Coping verwijst naar de gedragsmatige en cognitieve strategieën die iemand aanwendt om de eisen uitgelokt door een stresserende situatie te baas te kunnen, te verminderen of te tolereren. Copingstrategieën zijn dus de manieren waarop iemand op een probleem reageert en het gedrag dat hieraan gekoppeld is (waarbij emotieregulatie draait om het omgaan met de emotie). Ook hier bestaan effectieve en ineffectieve strategieën om met een probleem om te gaan. Een degelijk repertoire aan copingvaardigheden werkt beschermend tegen socioculturele invloeden, lichaamsontevredenheid en verstoord eetgedrag.
De verschillende copingstrategieën (volgens de Utrechtse Coping Lijst) of manieren waarop mensen met een probleem omgaan, zijn:
- Actief aanpakken, confronteren: hierbij gaat iemand de situatie rustig van alle kanten bekijken, de zaken op een rijtje zetten; doelgericht en met vertrouwen te werk gaan om het probleem op te lossen.
- Sociale steun zoeken: op zoek gaan naar troost en begrip bij anderen, en mogelijk de zorgen aan iemand vertellen of hulp vragen.
- Vermijden, afwachten: het probleem niet onmiddellijk aanpakken en de zaak op zijn beloop laten, de situatie uit de weg gaan of afwachten wat er gaat gebeuren.
- Expressie van emoties: het laten blijken van ergernis of kwaadheid; spanningen afreageren.
- Passief reactiepatroon: zich volledig door de problemen en de situatie in beslag laten nemen, de zaak somber inzien, zich piekerend in zichzelf terugtrekken, niet in staat om iets aan de situatie te doen. Hierbij hoort ook piekeren over het verleden.
- Geruststellende gedachten : zichzelf geruststellen met de gedachte dat na regen zonneschijn komt, dat anderen het ook wel eens moeilijk hebben of dat er nog wel ergere dingen gebeuren; jezelf moed inspreken.
- Palliatieve reactie: ondanks wat de naam doet vermoeden, heeft deze strategie niets met de dood te maken. Deze reactie houdt in dat iemand afleiding gaat zoeken en zich met andere dingen zal bezighouden om niet aan het probleem te hoeven denken. Hierbij hoort ook proberen zich wat prettiger te voelen door te roken, te drinken of zich wat te ontspannen.
Wat is de beste copingstrategie?
Er is niet zo iets als dé beste copingstrategie. Sommige strategieën zijn wenselijker dan anderen. Het is voornamelijk belangrijk dat een jongere meerdere strategieën kan toepassen. Het is bijvoorbeeld niet erg af en toe een probleem te vermijden (zeker niet als het om een klein probleem gaat), maar dit mag niet de enige strategie zijn die gebruikt wordt.
Maladaptieve copingstrategieën
Er bestaan enkele strategieën die maladaptief zijn (uit de FEEL-KJ [58]), namelijk:
- Opgeven: niets meer doen en denken dat je ook niets kunt doen om je boosheid/angst/verdriet te veranderen.
- Agressie: met anderen de confrontatie aangaan wanneer je je boos/bang/verdrietig voelt.
- Terugtrekken: je terugtrekken en niemand willen zien.
- Zelfdevaluatie: denken dat het alleen jouw probleem is en de fout bij jezelf leggen.
- Rumineren: voortdurend blijven denken waarom je je boos/bang/verdrietig voelt en de gedachten die ermee geassocieerd zijn niet uit je hoofd krijgen.
Op zoek naar inspiratie?
- De infofiche Emoties hanteren biedt handvatten om je emoties beter te leren begrijpen en ermee om te gaan
- De infofiche Emoties hanteren – gezin geeft weer hoe je als ouder je kind kan ondersteunen om met emoties om te gaan
- De Rustbox biedt tools om het stressniveau te reguleren en de spanningsopbouw bij kinderen te verlagen
- De geluksdriehoek (Gezond Leven) biedt handvatten om veerkracht te versterken
Infofiche ALLES – Emoties hanteren
Omgaan met emoties als deel van een gezonde leefstijl.
Infofiche
– 261 KB
Infofiche ALLES – omgaan met emoties – gezin
Hoe ondersteun je als ouder je kind in het omgaan met emoties?
Infofiche
– 237 KB
Slaap
Aaaaah slapen! Wat is er zaliger dan in je warme bed liggen? Toch slapen we vaak te weinig. Jongeren hebben bijvoorbeeld ongeveer 9 uur slaap nodig, maar halen dit vaak niet. Ook volwassenen halen vaak geen 7 à 8 uur slaap. Enerzijds omdat we vroeg moeten opstaan om naar school of werk te gaan. Anderzijds omdat we met z’n allen ’s avonds series kijken, gamen, enzovoort en daardoor later gaan slapen of moeilijker inslapen. En in het weekend inhalen door “uit te slapen” maakt maandagochtend extra zwaar!
Ook in de week kan je zorgen dat je voldoende slaap krijgt. Zo zit je frisser in de les of op het werk, ben je beter bestand tegen stress, en kan je genieten van de leuke dingen.
Enkele tips:
- Leg je toestellen met blauw licht een uurtje voor je gaat slapen aan de kant
- Zorg dat je overdag voldoende beweging hebt
- Drink niet te veel suiker- en cafeïnerijke dranken
- Sta elke dag op ongeveer hetzelfde uur op en ga ook op eenzelfde uur slapen, zodat je een regelmatig slaappatroon opbouwt
Op zoek naar inspiratie?
- Ook in de infofiche Slaap vind je handvatten om je slaap te verbeteren
- Op de website van Gezond Leven vind je meer informatie en tips om je slaap te verbeteren
Verdieping
Meer uitgediepte informatie over elk van deze leefstijlthema’s kan je terugvinden in het stappenplan preventie, het stappenplan eetproblemen en eetstoornissen voor de eerstelijn, het stappenplan eetproblemen en eetstoornissen voor ELP en de train-de-trainer Groepsbegeleiding eetstoornissen ELP.
Link met andere gezondheidsthema’s
De leefstijlthema’s die hier aan bod komen, zijn belangrijke thema’s in de preventie van eetproblemen en gewichtsproblemen. Daarnaast is het natuurlijk belangrijk om niet te roken, voorzichtig om te gaan met alcohol, zorg te dragen voor je mondgezondheid en je seksuele gezondheid, en zoveel meer. Meer info rond andere leefstijlthema’s vind je op www.gezondleven.be/themas. Of ga meteen naar het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs, Sensoa, of Vlaams Instituut Mondgezondheid.
Datum laatste aanpassing: 10 februari 2026
Hulp
Herken je signalen van eetproblemen, gewichtsproblemen of een eetstoornis bij jezelf of iemand in je omgeving? Zoek je hulp in je regio? Neem gerust contact op met onze verwijslijn.
Verwijslijn Eetexpert
Ben je op zoek naar hulp voor een eetprobleem, gewichtsprobleem of eetstoornis? Maak je je zorgen om iemand in je omgeving? Contacteer ons vrijblijvend voor zorgverleners in je buurt op de verwijslijn Eetexpert.
Verwijstool voor zorgverleners
Als zorgverlener kan je de verwijstool voor gespecialiseerde zorg bij eet- en gewichtsproblemen raadplegen. Neem contact op met ons of de provinciale zorgpunten eetstoornissen voor advies en ondersteuning bij behandeling of doorverwijzing.
Advieslijn voor preventie, beleid en pers
Contacteer ons voor advies bij beleidswerk, wetenschappelijk onderzoek, zorgorganisatie, communicatie of persvragen. Laat je inspireren door onze handige toolbox voor mediamakers.
Uitgelichte materialen
Uitgelichte materialen waarmee je aan de slag kunt rond het thema gezonde leefstijl. Klik op ‘Bekijk alle materialen rond het thema gezonde leefstijl‘ om een volledig overzicht te zien van de materialen rond gezonde leefstijl.
Een gezonde leefstijl is afwisselend eten, leuk bewegen, lief zijn voor jezelf, emoties hanteren en slapen.
Infofiche
– 243 KB
Infofiche ALLES – Jonge kinderen
Hoe ondersteun je als eerstelijnshulpverlener of preventiewerker de ALLES-groeithema’s bij jonge kinderen?
Infofiche
– 221 KB
Infofiche – Communiceren als een Body Buddy
Draag bij aan een positieve omgeving die lichaamstevredenheid versterkt.
Infofiche
– 294 KB
Richtlijnen en onderzoek
Hier vind je belangrijke richtlijnen, aanbevelingen en Vlaams onderzoek rond gezonde leefstijl en preventie terug. We updaten deze lijst regelmatig.
- Hoge Gezondheidsraad: Voedingsaanbevelingen voor de Belgische bevolking met de focus op voedingsmiddelen (2019)
- Hoge Gezondheidsraad: Advies rond vegetarische voeding (2021)
- Hoge Gezondheidsraad: Advies rond marketing van ongezond voedsel gericht op kinderen (2022)
- WHO: WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour (2020). Voor de vertaling naar Vlaanderen, klik hier.
- WHO: Promoting physical activity through schools: policy brief (2022)
- WHO: Protecting children from the harmful impact of food marketing: policy brief (2022)
- WHO: Health service delivery framework for prevention and management of obesity (2023)
- Kenniscentrum Sport & Bewegen, Trimbos-instituut en Netwerk Mediawijsheid (2022) Digitale media in relatie tot bewegen bij 0-4 jarigen.
- WHO: Taking action to protect children from the harmful impact of food marketing: a child rights-based approach (2023)
Datum laatste aanpassing: 10 februari 2026
Vraag en antwoord
Waarom focussen op gezonde leefstijl en ontspannen omgaan met eten? 
Bij preventie en behandeling van eetstoornissen en gewichtsproblemen ligt de focus op een gezonde leefstijl en ontspannen omgaan met eten. We vatten ontspannen omgaan met eten samen met de term ‘eetcompetentie’. Eetcompetentie omvat vier eetvaardigheden:
- Genoeg
- Gestructureerd
- Genieten
- Gevarieerd
Dus waarom de nadruk op de eetvaardigheden en een gezonde leefstijl? Wat is er mis met een focus op afvallen? Het risico bestaat dat mensen met overgewicht een negatief lichaamsbeeld ontwikkelen. En ongezonde methodes gebruiken om hun gewicht te verminderen. Dit kan het risico op verstoord eetgedrag verhogen (bv. eetbuien).
Bijvoorbeeld, iemand start de dag vol motivatie om minder (of niet) te eten. Zin in eten en honger bouwt op doorheen de dag. Na een drukke werkdag komt deze persoon uitgehongerd thuis. Drukte en stress zorgen voor minder zelfcontrole later op de dag, dit is volledig normaal. Alle remmen gaan los, al het eten moet op. Daarna volgen negatieve gevoelens, alsof deze persoon sterker had moeten zijn. Maar uiteraard heeft het lichaam voedsel en zelfzorg nodig om goed te kunnen functioneren. Een gezonde leefstijl en ontspannen omgaan met eten vormt de basis voor een goede gezondheid.
Bovendien tonen studies aan dat streng lijngedrag (voedingsmiddelen van het menu schrappen, weinig eten, maaltijden overslaan) niet effectief is op lange termijn. Wie snel afvalt, komt ook snel terug bij. Inderdaad, het jojo-effect bestaat. Velen wegen uiteindelijk méér dan voor de afvalpoging. Zo blijft de vicieuze cirkel draaien.
Gewicht is minder controleerbaar dan we willen geloven. Maar een gezonde leefstijl en ontspannen omgaan met eten is een vaardigheid die mensen kunnen aanleren. Daarom kiezen we voor een aanpak die op lange termijn zorgt voor een goede gezondheid, op mentaal en lichamelijk vlak. Deze aanpak kan ook, in een rustig tempo, enkele kilo’s verschil geven op de weegschaal. Maar ook zonder gewichtsverlies kunnen de meeste mensen zo een betere gezondheid bereiken.
Meer info
Risico’s van lijnen
Infofiche Gezonde leefstijl ALLES – overzicht
Infofiche Gezonde leefstijl ALLES – Afwisselend eten
Hoe val je op een gezonde manier af?
Kamp je met overgewicht, en wil je hier graag iets aan doen? Doe dit dan op een gezonde manier. Eet op regelmatige tijdstippen, ontbijt, eet veel groenten en fruit, drink water als dorstlesser, varieer in wat je eet. Wees matig met snoep, chips en frisdrank, maar schrap ze ook niet uit je menu. Dan krijg je er alleen maar méér zin in. Let ook op je beweging. Je hoeft daarvoor niet elke dag naar een sportclub te gaan. Maak eens een wandeling, neem vaker de fiets als je iemand een bezoekje brengt, help wat in het huishouden, zit niet te lang achter de televisie of de computer.
Tips rond gezonde voeding en beweging vind je op de website van het Vlaams Instituut Gezond Leven (www.gezondleven.be).
Wil je hulp van iemand die je kan begeleiden in gezond afvallen? Praat er eens over met je huisarts. Die kan je advies geven of je in contact brengen met een hulpverlener. Ook Eetexpert kan hulpverleners in je buurt zoeken.
Meer info
Infopagina Gezonde leefstijl
Infofiche Gezonde leefstijl ALLES
Infofiche Gezonde leefstijl ALLES – Afwisselend eten
Zijn crashdiëten slecht?
Er is een algemene regel: crashdiëten werken niet! Integendeel, je wordt er op lange termijn net zwaarder door. Dat hebben verschillende onderzoekers al uitgebreid aangetoond. Hoe komt dit? Met een crashdieet ga je veel minder energie opnemen dan je nodig hebt. Je valt hier in het begin door af, maar je lichaam wil je beschermen tegen te veel gewichtsverlies. De beschermingsreactie bestaat eruit dat je lichaam minder gaat verbruiken. Als je dan na je crashdieet (gelukkig) terug normaal begint te eten, staat je lichaam nog steeds in ‘spaarstand’, en je slaat calorieën nu veel sneller op in vet. Resultaat: je komt bij in plaats van af te vallen.
Vraag jezelf ook eens af waarom je zo’n dieet wil volgen. Is het om te beantwoorden aan een schoonheidsideaal? Om meer te lijken op de modellen in de blaadjes? De meeste vrouwen zijn zwaarder dan deze modellen, en de foto’s zijn bewerkt om er ‘beter’ uit te zien. Vergelijk je niet met deze voorbeelden. Mensen bestaan in alle maten en kleuren, en deze diversiteit maakt de wereld mooier.
Meer info
Risico’s van lijnen
Vormingen
Relevante vormingen over gezonde leefstijl.
Hulplijn
Ben je als psychiater op zoek naar doorverwijsadressen? Als zorgverlener kan je de verwijstool voor gespecialiseerde zorg bij eet- en gewichtsproblemen raadplegen. Zit je met een vraag of ben je op zoek naar advies? Neem gerust contact op met ons.
Verwijslijn Eetexpert
Ben je op zoek naar hulp voor een eetprobleem, gewichtsprobleem of eetstoornis? Maak je je zorgen om iemand in je omgeving? Contacteer ons vrijblijvend voor zorgverleners in je buurt op de verwijslijn Eetexpert.
Verwijstool voor zorgverleners
Als zorgverlener kan je de verwijstool voor gespecialiseerde zorg bij eet- en gewichtsproblemen raadplegen. Neem contact op met ons of de provinciale zorgpunten eetstoornissen voor advies en ondersteuning bij behandeling of doorverwijzing.
Advieslijn voor preventie, beleid en pers
Contacteer ons voor advies bij beleidswerk, wetenschappelijk onderzoek, zorgorganisatie, communicatie of persvragen. Laat je inspireren door onze handige toolbox voor mediamakers.