Nieuwe richtlijnen rond overgewicht en obesitas

Nieuwe richtlijnen rond overgewicht en obesitas

In december 2024 verscheen in België de herziene richtlijn “Multimodale aanpak van obesitas bij volwassenen in de eerstelijnszorg”, in opdracht van de Werkgroep Ontwikkeling Richtlijnen Eerste Lijn (WOREL vzw).

In 2025 verschenen twee interessante (updates van) internationalee richtlijnen rond overgewicht en obesitas. In januari verscheen een nieuwe NICE richtlijn (Verenigd Koninkrijk) die heel wat eerdere (klinische) richtlijnen van NICE vervangt, zowel voor kinderen en jongeren als voor volwassenen. Daarnaast publiceerde Obesity Canada in april een richtlijn voor de klinische praktijk rond obesitas bij kinderen en jongeren. We zetten de highlights van deze richtlijnen voor je op een rij.

Multimodale aanpak van obesitas bij volwassenen in de eerste lijn

De Werkgroep Ontwikkeling Richtlijnen Eerste Lijn (WOREL) publiceerde in 2024 een multidisciplinaire richtlijn voor de behandeling van obesitas zonder co-morbiditeiten bij volwassenen. De richtlijn is een herziening van de monodisciplinaire richtlijn ‘Overgewicht en obesitas bij volwassenen in de huisartsenpraktijk’ van Domus Medica uit 2006.

De richtlijn omvat GPP ‘s (good practice points) en aanbevelingen voor het opstellen van een behandelplan op maat en voor interventies (niet-medicamenteuze en medicamenteuze) in de aanpak van obesitas bij volwassenen in de eerste lijn.

De richtlijn wil Belgische zorgverleners in de eerste lijn een instrument bieden om:

• de kwaliteit van de zorg voor volwassenen met obesitas te verbeteren, rekening
  houdend met:
  • de individuele noden van elke patiënt;
  • de context van elke patiënt.
• de samenwerking met de tweede lijn in de opvolging van patiënten met obesitas
  te bevorderen;
• volgende uitkomsten voor de patiënt te verbeteren:
  • globale gezondheid;
  • kwaliteit van leven.

De richtlijn is gericht op alle zorgverleners in de eerste lijn die volwassen patiënten met obesitas behandelen en/of opvolgen:

• Huisartsen
• Diëtisten
• Psychologen
• Verpleegkundigen
• Kinesitherapeuten
• Ergotherapeuten
• Apothekers

In het kader van de samenwerking tussen de verschillende lijnen is deze richtlijn ook relevant voor zorgverleners uit de tweede of derde lijn.

Nuttige links

• De volledige richtlijn van WOREL vind je hier.
• Meer informatie rond rond de zorgorganisatie bij eet- en gewichtsproblemen in België vind je hier.

Voor u gelezen: Canadese richtlijn rond aanpak van obesitas bij kinderen en jongeren

In april werd vanuit “Obesity Canada” (de Canadese obesitasorganisatie) een nieuwe “clinical practice guideline” gepubliceerd rond de behandeling van kinderen met obesitas. De richtlijn richt zich op kinderen en jongeren tot 18 jaar, en focust exclusief op de behandeling van obesitas zónder comorbiditeiten, en doet geen uitspraken over de aanpak van overgewicht.

Terminologie

De richtlijn bevat tien aanbevelingen en negen ‘good practice statements’ rond de aanpak van obesitas bij kinderen.

Aanbevelingen worden geformuleerd op basis van een systematische evaluatie van het beschikbare wetenschappelijke bewijs. Dit wil zeggen dat men alle studies binnen een vooraf bepaalde tijdsperiode samenbrengt, om een goede schatting te krijgen wat het effect is van de onderzochte toepassing voor de kinderen met obesitas. Een dergelijke analyse bevat typisch ook een evaluatie van de sterkte van het bewijs. 

Bij het opstellen van deze richtlijn en het beoordelen van studies lag de focus op het effect op (in deze volgorde):  (1) levenskwaliteit, depressieve- en angstklachten, (2) BMI en (3) metabole gezondheidsparameters.

Op basis van deze analyse wordt vervolgens een aanbeveling geformuleerd, die onder andere afgestemd wordt op de sterkte van de evidentie. In de Canadese richtlijn zien we bijvoorbeeld twee soorten aanbevelingen:

• Sterke aanbeveling voor of tegen een bepaalde interventie: Dit wil zeggen dat de aanbeveling voor de meeste mensen geschikt is en dus door clinici en beleid geïmplementeerd kan worden.
• Voorwaardelijke aanbeveling voor of tegen een bepaalde interventie: de aanbeveling kan interessant zijn voor een aantal mensen maar voor een aantal ook niet. Zorgverleners moeten erkennen dat een verschillende aanpak voor verschillende patiënten nodig is en ondersteunen patiënten bij het nemen van een beslissing die aansluit bij hun waarden en voorkeuren. Beleidsimplementatie vraagt bijkomende analyse en discussie waarbij verschillende stakeholders betrokken worden.  

Good practice statements zijn adviezen die vooral ondersteund worden door indirecte wetenschappelijke evidentie en waarvan klinische of praktische ervaring toont dat ze binnen de behandeling meer voordelen dan nadelen hebben. Deze adviezen geven handvaten weer die moeilijker zijn om systematisch en formeel te evalueren zoals dit bij aanbevelingen wel kan worden gedaan.

Aanbevelingen

Binnen de richtlijn zijn er aanbevelingen over gedrags-, farmacologische en chirurgische interventies. De aanbevelingen over farmacologische interventies zijn uitsluitend bedoeld voor kinderen vanaf 12 jaar en aanbevelingen over chirurgische interventies zijn uitsluitend gericht op kinderen vanaf 13 jaar.

Voor de gedragsinterventies zien we een sterke aanbeveling voor het inzetten van multimodale interventies met minstens 2 componenten uit volgende lijstje: beweging, nutritionele interventie, een psychologische interventie en een technologische interventie (bv. websites, smartphone-apps of “wearables” zoals stappentellers of “activity trackers” die ontworpen zijn om gezond gedrag te monitoren en te verbeteren). Er zijn voorwaardelijke aanbevelingen voor het inzetten bewegings-, nutritionele en psychologische interventies als alleenstaande interventie. De voorkeur gaat dus naar een multimodale interventie voor de algemene patiëntengroep. De sterke aanbeveling over technologische interventies geeft geen richting: de aanbeveling is voor noch tegen het gebruikt van technologische interventies.

Voor de farmacologische interventies zien we voor kinderen vanaf 12 jaar voorwaardelijke aanbevelingen voor GLP-1-receptoragonisten en  biguaniden (GLP-1-recepteragonisten en biguaniden zijn medicijnen die gebruikt worden om de bloedsuikerspiegel te verlagen, vooral bij diabetes type 2) telkens in combinatie met gedrags- en psychologische interventies. Er is een sterke aanbeveling tegen het gebruik van lipaseremmers (dit is een groep medicijnen die de absorptie van vet uit de darmen vermindert). 

Voor de chirurgische interventies zien we voor kinderen vanaf 13 jaar voorwaardelijke aanbevelingen voor laparoscopische sleeve gastrectomie (kijkoperatie waarbij een stuk van de maag wordt weggenomen) en Roux-en-Y gastric bypass (een chirurgische ingreep waarbij de maag kleiner wordt gemaakt én het spijsverteringskanaal gedeeltelijk wordt omgeleid), telkens in combinatie met gedrags- en psychologische interventies, en waarbij kandidaten gescreend worden door een gespecialiseerd multidisciplinair team.

Good practice statements

De ‘good practice statements’ in de richtlijn (zie tabel) leggen o.a. de nadruk op het belang van niet-stigmatiserend communiceren, het belang van een uitgebreide gezondheidsbeoordeling (via de 4 M’s: Metabolisch, Mechanisch, Mentaal, Milieu), erkenning van obesitas als een complexe chronische ziekte, en het belang van een positieve relatie met kinderen en hun families.

België

In België is er momenteel een nieuwe richtlijn voor behandeling van kinderen met obesitas in ontwikkeling. De concrete ontwikkeling wordt opgenomen door WOREL, Eetexpert is als kenniscentrum betrokken binnen de ‘extended guideline development group’ om inhoudelijke advies te geven.

Nuttige links

• De volledige richtlijn van Obesity Canada vind je hier.
• Meer informatie rond rond de zorgorganisatie bij eet- en gewichtsproblemen in België vind je hier.

NICE richtlijn rond de aanpak van overgewicht en obesitas

De nieuwe NICE richtlijn (NG246) gaat over de preventie en behandeling van overgewicht en obesitas bij kinderen, jongeren en volwassenen. Hij bundelt en actualiseert alle eerdere NICE-richtlijnen over overgewicht en obesitas, en vervangt dus volgende richtlijnen:

• Preventing excess weight gain (NG7, March 2015).
• Obesity: identification, assessment and management (CG189, November 2014)
• Weight management: lifestyle services for overweight or obese adults (PH53, May 2014)
• Weight management: lifestyle services for overweight or obese children and young people (PH47, October 2013)
• BMI: preventing ill health and premature death in Black, Asian and other minority ethnic groups (PH46, July 2013)
• Obesity: working with local communities (PH42, November 2012)
• Obesity prevention (CG43, December 2006)

Deze richtlijn bevat nieuwe en bijgewerkte aanbevelingen over:

• algemene zorgprincipes
• preventie op scholen en kinderdagverblijven
• (vroeg)detectie, diagnostiek en verwijzing
• specifiek advies voor mensen met een etnische minderheidsachtergrond
• gedragsmatige interventies bij overgewicht en obesitas
• voedingsadvies
• bewustzijnsverhoging bij beleidsactoren
• planning en financiering van diensten en interventies voor kinderen, jongeren en volwassenen
• multidisciplinaire teams voor kinderen.

Deze aanbevelingen vormen een aanvulling op de bestaande aanbevelingen over:

• informatie en ondersteuning om mensen te helpen een gezonder gewicht te behouden
• lokale of regionale strategische partnerschappen ter voorkoming van overgewicht en obesitas
• lichaamsbeweging
• geneesmiddelen voor overgewicht en obesitas
• chirurgische ingrepen
• monitoring en evaluatie van diensten en interventies.

De nieuwe richtlijn bevat informatie die relevant is voor preventiewerkers (in diverse settings) en hulpverleners, beleidsactoren, en het algemene publiek.

Daarnaast is er een aparte richtlijn rond gewichtsmanagement tijdens de zwangerschap en voeding tijdens de eerste levensjaren (NG247).

Nuttige links

• De volledige richtlijn van NICE rond preventie en behandeling van overgewicht en obesitas bij kinderen, jongeren en volwassenen vind je hier.
• De volledige richtlijn rond gewichtsmanagement tijdens de zwangerschap en voeding tijdens de eerste levensjaren vind je hier.

Meer lezen

• Infopagina rond overgewicht en obesitas (inclusief info rond richtlijnen)
• Richtlijnen en rapporten rond obesitas en rond eetstoornissen

Materialen

Stappenplan overgewicht kinderen en jongeren – Huisarts

Stappenplan overgewicht en obesitas bij kinderen en jongeren – huisarts

Stappenplan

– 7.7 MB

Flowchart overgewicht en obesitas kinderen en jongeren – huisarts en kinderarts

Flowchart rond overgewicht en obesitas bij kinderen en jongeren, voor huisarts en kinderarts.

Flowchart

– 712 KB

Stappenplan overgewicht kinderen – Diëtist

De diëtist kan als hulpverlener nauw betrokken zijn bij de behandeling van kinderen en adolescenten met overgewicht en obesitas.

Stappenplan

– 3.8 MB

Flowchart – Begeleiding van kinderen met overgewicht – Diëtist

Flowchart begeleiding van kinderen met overgewicht voor de diëtist.

Flowchart

– 184 KB

Infofiche – Wegwijs in de zorg voor obesitas bij kinderen – huisarts en kinderarts

Als huisarts wegwijs in het zorgtraject obesitas

Infofiche

– 220 KB

Infofiche – Wegwijs in de zorg voor kinderen met obesitas – ouders

Zorgtraject obesitas voor ouders

Infofiche

– 92 KB

Stappenplan eetproblemen – Eerstelijnspsycholoog (ELP)

Eet- en gewichtsproblemen voor de eerstelijnspsycholoog (ELP)

Stappenplan

– 990 KB

Datum laatste aanpassing: 4 augustus 2025

Nieuws

Nieuwe eerstelijnsrichtlijn obesitas bij kinderen en jongeren

jul 2026 – Een nieuwe eerstelijnsrichtlijn Obesitas bij kinderen en jongeren De Werkgroep Ontwikkeling Richtlijnen Eerste Lijn (WOREL) ontwikkelde en publiceerde de nieuwe eerstelijnsrichtlijn ‘Obesitas bij kinderen en jongeren’ (26/06/2026). Deze evidence-based richtlijn ondersteunt zorgprofessionals bij de aanpak van obesitas bij kinderen en adolescenten in de eerstelijnszorg. De richtlijn is bedoeld voor alle zorgverleners in het eerste zorgniveau […]

Vlamingen willen gezonder eten: hoe maken we die keuze gemakkelijker?

jun 2026 – Vlamingen willen gezonder eten: hoe maken we die keuze gemakkelijker? Vlamingen willen wel gezonder eten, maar ze slagen er niet in om die goede bedoelingen ook echt in de praktijk om te zetten. Door hen niet alleen te sensibiliseren over de kracht van gezonde voeding, maar door ook de voedselomgeving aan te pakken, kunnen we […]

Nieuwe cijfers rond eetgedrag uit de Preventiebarometer 

jun 2026 – Nieuwe cijfers rond eetgedrag uit de Preventiebarometer beschikbaar: voor het eerst zicht op de eetcompetentie van de Vlaamse bevolking De Preventiebarometer is een populatierepresentatieve studie van Sciensano bij de volwassen Vlaamse bevolking waarbij men zicht wil krijgen op leefstijlgedrag binnen thema’s zoals voeding, beweging, vaccinatie en andere gezondheidsbevorderende maatregelen. Daarnaast bevraagt men factoren die het […]

EOSS-P aangepast aan Belgische context – update

jun 2026 – EOSS-P aangepast aan Belgische context – update Het Edmonton Obesity Staging System for Pediatrics (EOSS-P) speelt een belangrijke rol in de ernstinschatting en zorgtoewijzing van kinderen en jongeren met obesitas, en zo ook in het zorgtraject voor kinderen met obesitas. Op basis van input van het KCE werd dit in oorsprong Canadese instrument in 2023 […]

Wereld Eetstoornisdag op 2 juni: De verwijslijn van Eetexpert in de kijker

mei 2026 – De verwijslijn van Eetexpert In het kader van Wereld Eetstoornisdag zetten we graag onze Verwijslijn voor eet- en gewichtsproblemen in de kijker. Doorheen de jaren zagen we de zorgvragen stijgen. Bijna dagelijks bereiken ons een 10-tal vragen.   Op zoek naar hulp   Vaak zijn het ouders die hulp zoeken voor hun kind met een eetstoornis, maar even goed jongeren, volwassenen of hulpverleners […]

Nieuw bij Eetexpert (voorjaar 2026)

mei 2026 – Nieuw bij Eetexpert Ontdek op deze pagina nieuwe materialen die we recent publiceerden. Ook onze nieuwe webinars-op-eigen-tempo worden op deze pagina voorgesteld. Nieuwe materialen De afgelopen maanden ontwikkelden we een infopakket voor het jeugdwerk en een fiche voor maaltijdondersteuning bij anorexia nervosa. Ook de ALLES-fiche kreeg een update. Informatiepakket – Omgaan met (moeilijk) eetgedrag in […]

Multi-family therapy and family therapy in anorexia nervosa: changes and updates in the last decade 

mei 2026 – Verslag studiedag multi-family therapy (MFT)  De studiedag rond multi-family therapy (MFT) en family therapy bij anorexia nervosa (FT-AN) werd georganiseerd door de Postgraduaat Relatie-, Gezins- en Systeempsychotherapie (GHALL/UGent) en Eetexpert,  ter gelegenheid van het 15-jarig bestaan van het postgraduaat en het 25-jarig bestaan van Eetexpert.  De studiedag werd gegeven door Mima Simic en Julian Baudinet, sterke en aangename sprekers die beide verankerd zijn in zowel het wetenschappelijk onderzoek als het klinisch werk binnen het Maudsley model. Wat bijzonder […]

Vlaams onderzoek rond de prevalentie van verstoord eetgedrag

mei 2026 – Vlaams onderzoek rond de prevalentie van verstoord eetgedrag  Eetbuien en purgeergedrag zijn kernsymptomen van verschillende eetstoornissen, die elk op zichzelf duidelijke lijdensdruk geven. In kader van een doctoraatsonderzoek aan de KU Leuven door Riccardo Serra werd de prevalentie en impact van deze symptomen onderzocht in twee grote populatierepresentatieve Vlaamse steekproeven: eerstejaarsstudenten aan de KU Leuven (N = 4889), bevraagd in 2012-2014, en volwassenen uit de algemene bevolking (N […]

Bekijk al het nieuws